Chanakya Niti Husband Wife: लग्नाचं नातं फक्त खरं बोलण्यामुळे मजबूत होत नाही, तर कोणत्या वेळी काय बोलायचं आणि ते कशा पद्धतीने बोलायचं हे समजून घेणंही महत्त्वाचं असतं. अनेकदा पती-पत्नीमध्ये बोललेली एखादी छोटीशी गोष्ट नात्यातील प्रेम वाढवते, तर विचार न करता बोललेलं एखादं कडू सत्य मन दुखावू शकतं.
आचार्य चाणक्य यांनीही बोलताना संयम आणि समजूतदारपणा ठेवण्याबद्दल सांगितलं आहे. त्यांनी म्हटलं होतं की, जे खरं आहे तेच बोला आणि जे गोड आहे तेच बोला. समोरच्याला वाईट वाटेल असं खरं बोलू नका आणि फक्त गोड वाटावं म्हणून खोटंही बोलू नका. त्यामुळे वैवाहिक जीवनात काही गोष्टी अशा असतात, ज्यांना शब्दांच्या दृष्टीने ‘खोटं’ म्हटलं जाऊ शकतं; पण त्यामागचा हेतू फसवणूक करणं नसून जोडीदाराला आदर, विश्वास आणि भावनिक आधार देणं हा असू शकतो. उदाहरणार्थ, कधी कधी जोडीदार ‘मी जेवण केलं आहे’ किंवा ‘मी जेवलेलो नाही’ असं खोटंही बोलू शकतो. चला जाणून घेऊया अशा ५ गोष्टी, ज्या पती आपल्या पत्नीला सांगून नात्यातील प्रेम आणि विश्वास वाढवू शकतो.
आचार्य चाणक्य म्हणतात की, प्रत्येक महिलेला तिचा जीवनसाथी फक्त तिच्या सौंदर्याकडे न पाहता तिचं व्यक्तिमत्त्व आणि भावना समजून घेणारा असावा असं वाटतं. अशा वेळी जेव्हा पत्नी तिच्या रूपाबद्दल किंवा वयाबद्दल असुरक्षित वाटत असेल, तेव्हा पतीने प्रेमाने बोललेलं एखादं वाक्य तिचा आत्मविश्वास वाढवू शकतं.
‘तू नेहमीच सुंदर दिसतेस’ याचा अर्थ असा नाही की पतीने प्रत्येक परिस्थितीबद्दल खोटं बोलावं. याचा अर्थ असा आहे की त्याने आपल्या पत्नीला हे जाणवून द्यावं की त्याच्या नजरेत तिची किंमत फक्त बाहेरच्या सौंदर्यापुरती मर्यादित नाही. आचार्य चाणक्य यांच्या विचारांनुसार व्यक्तीची खरी ओळख तिच्या गुणांमधून आणि वागण्यातून होते. हाच विचार लग्नाच्या नात्यातही लागू होतो. जेव्हा पती आपल्या पत्नीच्या चांगल्या गुणांचं कौतुक करतो, तेव्हा नात्यातील जवळीक आणि आपलेपणा वाढतो.
अनेकदा पत्नी एखादी गोष्ट सविस्तर सांगत असते आणि कधी कधी पती काही काम करत असतो, त्यामुळे त्याला तिचं संपूर्ण बोलणं नीट ऐकता येत नाही. अशा वेळी ‘मी तर ऐकतच नव्हतो’ असं सांगणं वाद वाढवू शकतं. त्याऐवजी पतीने तिचं बोलणं समजून घेण्यासाठी पुन्हा विचारावं, ‘तू त्या वेळी काय म्हणत होतीस? मला नीट सांग.’ फक्त ‘मी ऐकत होतो’ असं म्हणणं पुरेसं नाही, जर खरंच तिचं बोलणं ऐकलं नसेल. खरी समजूतदारपणा म्हणजे जोडीदाराला महत्त्व देणं आणि त्याचं बोलणं लक्षपूर्वक ऐकणं. लग्नाच्या नात्यात ऐकणं म्हणजे फक्त शब्द ऐकणं नाही. तर समोरच्या व्यक्तीच्या भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न करणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.
आचार्य चाणक्य पुढे म्हणतात की, घर सांभाळणं, स्वयंपाक करणं, कुटुंबाची काळजी घेणं आणि छोट्या-छोट्या गरजांकडे लक्ष देणं, यापैकी अनेक कामांचं अनेकदा कौतुक केलं जात नाही. कधी कधी पतीला जेवण त्याच्या आवडीचं वाटत नसेल किंवा घरातील एखादं काम त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे झालं नसेल. अशा वेळी लगेच चुका काढण्याऐवजी आधी त्या कामासाठी केलेल्या प्रयत्नांचं कौतुक करणं नात्यासाठी अधिक चांगलं ठरू शकतं. ‘तू माझ्यासाठी जे काही करतेस, त्याची मला कदर आहे’ हे एक साधं वाक्य आहे; पण त्यामुळे पत्नीला तिची मेहनत दुर्लक्षित केली जात नाही, हे जाणवू शकतं. नात्यात प्रत्येक काम अगदी परिपूर्ण असणं गरजेचं नाही. अनेकदा त्या कामामागची भावना समजून घेणं जास्त महत्त्वाचं असतं.
चाणक्य म्हणतात की, लग्नामध्ये जबाबदाऱ्या दोघांच्याही असतात. घरातील छोटी-मोठी कामं, आर्थिक जबाबदाऱ्या आणि कुटुंबाशी संबंधित निर्णय दोघांनी मिळून घ्यायला हवेत. जर पत्नी एखाद्या कामामुळे चिंतेत असेल आणि पती तिला म्हणाला, ‘तू काळजी करू नकोस, मी हे सांभाळून घेईन,’ तर तिला फक्त एक आश्वासन मिळत नाही, तर भावनिक आधारही मिळतो. मात्र इथे एक गोष्ट खूप महत्त्वाची आहे. हे वाक्य फक्त बोलण्यासाठी नसावं. जर पतीने जबाबदारी घेण्याचं सांगितलं असेल, तर ती जबाबदारी पूर्ण करण्याचा प्रयत्नही त्याने केला पाहिजे. कारण नात्यात विश्वास शब्दांनी निर्माण होतो, पण तो कृतीमुळे मजबूत होतो.
लग्न झाल्यानंतरही एखाद्या व्यक्तीची नजर इतर लोकांकडे जाऊ शकते. आकर्षणासारख्या भावना मानवी स्वभावाचा भाग असू शकतात. पण वैवाहिक नात्यात सर्वात महत्त्वाचं हे आहे की व्यक्ती आपल्या नात्याप्रती किती प्रामाणिक, जबाबदार आणि विश्वासू आहे. पत्नीला हे जाणवून देणं की, ‘माझ्यासाठी तूच सर्वात खास आहेस,’ यामुळे नात्यात सुरक्षितता आणि विश्वास निर्माण होतो. याचा अर्थ जगात दुसऱ्या व्यक्तीचं अस्तित्व नाकारणं असा नाही. याचा अर्थ आपल्या जीवनसाथीला प्राधान्य देणं आणि त्याला किंवा तिला अनावश्यक तुलना, असुरक्षितता आणि संशयापासून दूर ठेवणं असा आहे. लग्नामध्ये प्रेम फक्त बोलून नाही, तर रोजच्या वागण्यातून सिद्ध होतं.
इथे एक महत्त्वाची गोष्ट समजून घेणं गरजेचं आहे. आचार्य चाणक्य यांच्या नावाने इंटरनेटवर अनेक विचार आणि वाक्यं प्रसिद्ध आहेत; पण त्यातील प्रत्येक वाक्याचा मूळ ग्रंथांमध्ये पुरावा असेलच असं नाही. त्यामुळे ‘चाणक्यांनी लग्नामध्ये हे ५ खोटे बोलण्यास सांगितले’ ही गोष्ट थेट ऐतिहासिक सत्य मानणं योग्य ठरणार नाही. चाणक्य नीतीच्या व्यापक शिकवणीत बोलताना संयम ठेवणं, वागण्यात हुशारी आणि परिस्थितीनुसार निर्णय घेण्यावर भर दिला आहे. लग्नाच्या नात्यातही हेच तत्त्व उपयोगी ठरतं. याचा अर्थ पती-पत्नीने एकमेकांपासून महत्त्वाच्या गोष्टी लपवाव्यात किंवा एकमेकांची फसवणूक करावी असा नाही. उलट, प्रत्येक सत्य गोष्ट कठोर, अपमानास्पद किंवा मन दुखावेल अशा पद्धतीने बोलणं गरजेचं नाही.
(Disclaimer – या ठिकाणी दिलेली माहिती चाणक्य नीतीवर आधारित असून ती केवळ माहितीसाठी दिली जात आहे. लोकसत्ता या गोष्टींना दुजोरा देत नाही.)
