23 November 2017

News Flash

लोकप्रभा दिवाळी २०१७ : फिटनेसचा बिझनेस

एक काळ असा होता की सर्वसामान्य माणसाला आखाडे हे फक्त ऐकून माहिती असायचे.

वैशाली चिटणीस | Updated: October 18, 2017 3:57 PM

# ट्रेण्डिंग
बदलत्या जीवनशैलीमुळे, वाढत्या स्थूलपणामुळे लोकांना फिटनेसची कधी नव्हे इतकी गरज निर्माण झाली आहे. आणि त्याचा फायदा घेऊ पाहणारी मोठी इण्डस्ट्री उभी राहिली आहे.

‘‘आम्ही एका आठवडय़ात ५० किलो वजन कमी केलं..’’

हे वाक्य वाचून दचकलात ना? पण हे वाक्य स्वत:ला आदरार्थी संबोधणाऱ्या कुणा महाभागाचं नाही. ही आहे एका फिटनेस सेंटरची जाहिरात. तिथे येणाऱ्या पाच—पन्नास लोकांनी मिळून आठवडय़ाला ५० किलो वजन कमी केलं असं त्यांना सांगायचंय. अर्थात हे पाचपन्नासजण म्हणजे देशाच्या कुठल्यातरी राज्यातल्या कुठल्या तरी कोपऱ्यातले लोक. वजन कमी करण्याच्या उद्योगात तेच नाही तर जगभरात असे लाखो लोक सध्या गुंतलेले आहेत. फिटनेस, वेट लॉस, बीएमआर, बाऊ न्स बॅक, स्लीमिंग, मील रिप्लेसमेंट, हाय प्रोटीन, लो कार्ब्स, कॅलरीज, फॅट्स, बॅरियाट्रिक, लायपोसक्शन हे आणि असे कितीतरी शब्द त्यांच्या सध्या त्यांच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग झाले आहेत. अर्थात हे शब्दच नाही तर त्या शब्दांशी संबंधित वेगवेगळी माणसं आणि व्यवहार हेसुद्धा सध्याचं चलनी नाणं आहे. याला कारण आहे गेल्या काही वर्षांत वेगाने विकसित होत गेलेली फिटनेसची इण्डस्ट्री.

एक काळ असा होता की सर्वसामान्य माणसाला आखाडे हे फक्त ऐकून माहिती असायचे. शरीर कमावणं हे फक्त पैलवानाचं काम होतं. तंत्रज्ञानाचा विकास होत गेला, माणसाच्या शारीरिक हालचाली कमी होत गेल्या, आर्थिक परिस्थिती सुधारली, जीवनमान—खाणपिणं सुधारलं तसं हालचाली फार होत नसल्यामुळे वजन वाढायला लागलं. त्याबरोबर डायबिटिस, ब्लडप्रेशर, हार्ट अ‍ॅटॅक अशा रोगांनी त्याच्या शरीरात घर करायला सुरूवात केली. या सगळ्यातून निर्माण होत गेलेले आरोग्याचे प्रश्न आणि त्यांच्यावर मात करण्यासाठीचे वेगवेगळे प्रयत्न यातून आजची फिटनेस इण्डस्ट्री विकसित होत गेली आहे. पैलवान लोक जिथे घाम गाळत त्या आखाडय़ांचा सर्वसामान्य, मध्यमवर्गीय, पांढरपेशा माणसाला काही उपयोग नव्हता. त्यामुळे त्याच्यासाठी व्यायामशाळा आल्या. पुढे त्या व्यायामशाळांचं रुपांतर जिम्नॅशियममध्ये झालं. साधारण ८०-९०च्या दशकात स्रियांनीही जिमला जायला सुरुवात केली. या जिमची हळूहळू फिटनेस सेंटर्स झाली. त्यानंतर त्यांचं रुपांतर वेलनेस सेंटरमध्ये झालं आणि आता तर व्यायामप्रेमींसाठी फिटनेस स्टुडिओ ही संकल्पना रुढ झाली आहे. आखाडय़ापासून फिटनेस स्टुडिओपर्यंतचा हा प्रवास नुसत्या बदलत्या संकल्पनांचा प्रवास नाही, तर तो आहे बदलत्या अर्थव्यवस्थेचा, बदलत्या बिझनेस मॉडेलचा प्रवास. जन्मत: मिळालेल्या आरोग्य या निसर्गदत्त गोष्टीला गुंतागुंतीची बनवून तो गुंता सोडवण्यासाठी पुन्हा तनमनधनाने केलेले प्रयत्न या फिटनेस इण्डस्ट्रीच्या मुळाशी आहेत, असं या क्षेत्रातल्या जाणकारांचं म्हणणं आहे.

असे लोक हे इण्डस्ट्रीसाठीची मोठी उपलब्धी असते. कारण या लोकांना वेट लॉसशी संबंधित सगळ्या गोष्टी हव्या असतात. त्यासाठी फूड सप्लीमेंटची मोठी बाजारपेठ आहे. आमायनो अ‍ॅसिड, प्रोटीन, हर्बल प्रॉडक्ट्स यातल्या बऱ्याच गोष्टी परदेशातून येतात. सोशल मीडियातून त्याची जाहिरात केली जाते. शिवाय माऊथ पब्लिसिटी देखील होते. शारीरिक हालचालींसाठी जिम, फिटनेस सेंटर आहेत. लोकांचा मॅरेथॉन, सायकलिंगकडेही कल वाढला आहे. वेट लॉससाठी इलेक्ट्रॉनिक्समधली पायावर, हातावर लावायची गॅझेट्स आहेत. फिटबॅण्ड असतात. त्याबरोबरच फिटनेस अ‍ॅपची मोठी इंडस्ट्री आहे. त्याशिवाय सेलेब्रिटींच्या नावावर काही डाएटिशियन्स आपली उत्पादनं विकतात. अंजली मुखर्जी, ऋजुता दिवेकर, लीना मोगरे, मुफ्फी  लकडावाला, मिकी मेहता यांच्यासह अशी या इण्डस्ट्रीतली अनेक मोठी नावं आहेत. या सगळ्यांचा मार्केटिंगवर खूप भर असतो, त्यामुळे आज असं चित्र आहे की फिटनेसच्या नावाने खूप जण पैसा काढायला बघताहेत, असं या क्षेत्रातले जाणकार सांगतात. मध्यमवर्गीयांना हा फिटनेस मेंटेन करण्यासाठी एवढा पैसा खर्च करणं शक्य नाही. पण ते केल्याशिवाय फिटनेस शक्य नाही असा समज पसरवून दिला गेला जातो.
(संपूर्ण लेखासाठी प्रत्यक्ष वाचा लोकप्रभा दिवाळी २०१७. सर्वत्र स्टॉल्सवर उपलब्ध)
वैशाली चिटणीस

First Published on October 18, 2017 3:36 pm

Web Title: lokprabha 2017 diwali special issue fitness business trend