16 November 2018

News Flash

खासगी वाहिन्यांची पंचवीस वर्षे

खासगी वाहिन्यांच्या प्रवासाचा वेध.

१९९२ साली खासगी वाहिन्यांनी या क्षेत्रात प्रवेश केला.

सुहास जोशी – भक्ती परब
केवळ दूरदर्शन हेच सरकारी माध्यम दूरचित्रवाणीवर उपलब्ध असताना १९९२ मध्ये खासगी वाहिन्यांनी या क्षेत्रात प्रवेश केला. त्याला आता पंचवीस वर्षे पूर्ण होऊन २६ व्या वर्षांत वाटचाल सुरू आहे. त्यानिमित्ताने या वाहिन्यांच्या प्रवासाचा वेध ..

करमणुकीची गरज मानवाला कायमच असते, मग तो कोणत्याही युगातील असो. मानवाच्या इतिहासात डोकावून पाहिले असता सुरुवातीच्या टप्प्यावर त्याची करमणुकीची साधने ही समूहाने केलेल्या उपक्रमांत होती. नाटक, संगीत कार्यक्रम हे नंतरच्या काळातील उपक्रम राजेशाही व्यवस्थेत अधिक विकसित झाले. २० व्या शतकात चित्रपटांनी ही रचना बदलली. पसे मोजायचे आणि तीन तास करमणूक मिळवायची ही ती रचना; पण त्यासाठी घरातून बाहेर जावे लागायचे. दूरचित्रवाणीने करमणुकीची संकल्पना  क्रांतिकारकरीत्या बदलली. थेट दिवाणखान्यात येऊन विराजमान झालेल्या दूरचित्रवाणीने घरबसल्या करमणुकीचे एक साधन मिळवून दिले. भारतात १९५९ साली दूरचित्रवाणीचे आगमन झाले, तर १९९२ साली खासगी वाहिन्यांनी या क्षेत्रात प्रवेश केला. दूरदर्शन ही एकमात्र सरकारी वाहिनी ते आज ८७२  खासगी दूरचित्रवाणी वाहिन्या असा भला मोठा पट गेल्या २५ वर्षांत व्यापून आजा हा व्यवसाय २६ व्या वर्षांत आणखीन वेगाने पुढे जात आहे. तब्बल ६६ हजार कोटी रुपयांची उलाढाल असलेला या व्यवसायाने आज चित्रपटसृष्टीच्या व्यवसायाला (१५ हजार कोटी रुपये) देखील मागे टाकले आहे. देशातील मनोरंजन आणि माध्यमांच्या २०१७ च्या व्यवसायाचा आढावा घेताना फिक्कीने ही आकडेवारी मांडली होती. अँटेना लावून पाहिल्या जाणाऱ्या टीव्हीपासून ते उपग्रह वाहिन्या आल्यानंतर थेट घरातील केबलला जोडलेला टीव्ही, नंतर सेटटॉप बॉक्स आणि आता थेट मोबाइलवर पाहता येणारा असा हा त्याचा प्रवास. २०१८ साली १९७ दशलक्ष इतकी अफाट प्रेक्षकसंख्या लाभलेला टीव्ही इतका लोकप्रिय का झाला हे पाहणे नक्कीच रंजक आहे. त्यामागे असलेले अर्थकारण, धोरणं, त्यातून सातत्याने होणारे प्रयोग, काही प्रस्थापित झालेल्या गोष्टी ते आजचा टीव्ही असा हा प्रवास कसा आहे त्याचा २५ वर्षांच्या निमित्ताने आढावा घेणार आहोत.

संपूर्ण लेख वाचण्यासाठी ‘लोकप्रभा’ दिवाळी अंक आपल्या नजीकच्या स्टॉलवर उपलब्ध.

First Published on November 2, 2018 1:08 am

Web Title: satellite channels and cable tv