carolyn bertozzi morten meldal barry sharpless win 2022 nobel prize in chemistry zws 70 | Loksatta

बेटरेझी, मेल्डल, शार्पलेस यांना रसायनशास्त्राचे नोबेल ; ‘रेणूंच्या एकत्र विभाजना’चा शोध; कर्करोग औषधे, डीएनए मॅपिंगसाठी संशोधनाचा लाभ

कर्करोगाच्या गाठींवर असलेल्या ‘ग्लायकॅन’ या काबरेहायट्रेट पॉलिमर्सवर बेटरेझी यांनी संशोधन केले.

बेटरेझी, मेल्डल, शार्पलेस यांना रसायनशास्त्राचे नोबेल ; ‘रेणूंच्या एकत्र विभाजना’चा शोध; कर्करोग औषधे, डीएनए मॅपिंगसाठी संशोधनाचा लाभ

स्टॉकहोम : कॅरोलिन आर. बेटरेझी, मॉर्टन मेल्डल आणि के. बॅरी शार्पलेस या तिघांना यंदाचे रसायनशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक जाहीर झाले. आधी रेणूंना एकत्र आणून त्यांचे विभाजन करण्याची प्रक्रिया यशस्वी केल्याबद्दल त्यांचा गौरव करण्यात येणार असल्याचे रॉयल स्विडिश अकॅडमीने जाहीर केले.

अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियाच्या स्क्रिप्स रिसर्चमधील संशोधक शार्पलेस यांनी सर्वप्रथम रेणूंना एकत्र जोडून त्यानंतर त्यांचे विभाजन करण्याचा सिद्धांत सर्वप्रथम मांडला. मात्र त्यासाठी योग्य रासायनिक ‘बक्कल’ शोधून काढणे, ही समस्या होती. त्यांची एकमेकांशी सहजगत्या प्रतिक्रिया होणे आवश्यक होते. शार्पलेस यांनी डेन्मार्कच्या कोपेनहेगन विद्यापीठातील मेल्डल यांच्यासह एकत्र विभाजित होऊ शकणाऱ्या पहिल्या रेणूंचा शोध लावला. तर कॅलिफोर्नियाच्या स्टँडफोर्ड विद्यापीठातील बेटरेझी यांनी सजीवांमध्ये ही प्रक्रिया उपयोगात आणण्याची पद्धत शोधून काढल्याचे अकॅडमीने पुरस्काराची घोषणा करताना म्हटले.

सोमवारपासून नोबेल पुरस्कार जाहीर होण्यास सुरूवात झाली. स्वीडनचे संशोधक स्वान्ते पाबो यांना वैद्यकशास्त्राचे तर अ‍ॅलन आस्पेक्ट (फ्रान्स), जॉन एफ क्लाऊझर (अमेरिका) आणि अँतॉन झायिलगर (ऑस्ट्रिया) यांना भौतिकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक जाहीर झाले. गुरुवारी साहित्यासाठी तर शुक्रवारी शांततेच्या नोबेल पुरस्काराची घोषणा करण्यात येईल. सोमवारी अखेरच्या दिवशी अर्थशास्त्राचा पुरस्कार जाहीर होईल. ९ लाख डॉलर आणि सन्मानपत्र असे या पुरस्काराचे स्वरूप असून १० डिसेंबरला पुरस्कारांचे वितरण केले जाईल.

कार्य काय?

कर्करोगाच्या गाठींवर असलेल्या ‘ग्लायकॅन’ या काबरेहायट्रेट पॉलिमर्सवर बेटरेझी यांनी संशोधन केले. शार्पलेस आणि मेल्डल यांचे संशोधन सजीव पेशींवर वापरून गाठींचे प्रतिकाश्क्तीपासून संरक्षण करणाऱ्या ‘ग्लायकॅन’ची माहिती मिळवली. यातून  नव्या पद्धतीच्या जैविक औषधांची निर्मिती शक्य झाली.

दुसऱ्यांदा सन्मान..

शार्पलेस यांना २००१ सालीही नोबेलने सन्मानित करण्यात आले असून दोन वेळा पारितोषिक जिंकणारे ते पाचवे संशोधक ठरले आहेत. त्यांना २०१९ साली अमेरिकन केमिकल सोसायटीतर्फे देण्यात येणाऱ्या अत्यंत मानाच्या ‘प्रिस्टले पुरस्कारा’नेही गौरवण्यात आले होते.

मराठीतील सर्व देश-विदेश ( Desh-videsh ) बातम्या वाचा. मराठी ताज्या बातम्या (Latest Marathi News) वाचण्यासाठी डाउनलोड करा लोकसत्ताचं Marathi News App.

Next Story
दक्षिण कोरियाची क्षेत्रणास्त्र चाचणी फसली ; उत्तर कोरियाला ‘उत्तर’ देणाऱ्या क्षेपणास्त्राचा तळावरच स्फोट

संबंधित बातम्या

आफताबचा मास्टरप्लॅन, श्रद्धाचे ३५ तुकडे केल्यानंतर १०० तास पाहिला हॉलिवूड अभिनेत्याचा ‘तो’ प्रसिद्ध खटला
विवेक अग्निहोत्रीने मागितली विनाअट माफी, मात्र, दिल्ली उच्च न्यायालय म्हणाले, “एवढं पुरेसं नाही, तर…”
हम साथ साथ है! शस्त्रक्रिया होताना लालू प्रसादांच्या पाठीशी संपूर्ण कुटुंब, मुलीने केली किडनी दान
शिवसेनेतील बंडखोरीच्या सर्व याचिकांवर सुनावणी होणार, तारीख सांगत सरन्यायाधीश म्हणाले, “घटनापीठात…”
उद्धव ठाकरे आणि प्रकाश आंबेडकरांच्या युतीवर रामदास आठवलेंची प्रतिक्रिया; म्हणाले, “सगळी भीमशक्ती माझ्याबरोबर असल्याने…”

व्हिडिओ

ताज्या बातम्या
सहायक कक्ष अधिकारी पदाच्या परीक्षेचा अंतिम निकाल जाहीर; विशाल चौधरी, शीतल फाळके राज्यात प्रथम
युरिक ॲसिडची पातळी झपाट्याने कमी होईल; फक्त ‘या’ ४ पदार्थांचा आहारात समावेश करा
लग्नानंतर हंसिका मोटवानी पतीसह मुंबईत दाखल; हनिमूनच्या प्रश्नावर लाजत म्हणाली….
Video: रस्त्यावर खड्डा दिसताच या लहान मुलांनी काय केले एकदा पाहाच
गर्भधारणा झाल्यानंतर ३ ते ४ दिवसांनी शरीरात दिसू लागतात ‘ही’ ५ लक्षणे; जाणून घ्या कसे ओळखावे