14 October 2019

News Flash

हेमंत प्रकाश राजोपाध्ये

चरैवेति.. चरैवेति..

गेले वर्षभर ‘धारणांच्या धाग्यां’ची उकल करणाऱ्या या मालिकेचा प्रवास आज समाप्तीला येऊन ठेपला आहे.

धर्म आणि इतिहासाचे आकलन

मौर्य राजकुलाचा विचार केला असता चंद्रगुप्त हा त्या कुळातील पहिला शासक

स्मृती आणि इतिहास

वैरामध्ये त्यांनी आपापल्या भूभागातील आणि समाजांच्या सामायिक इतिहासाला आणि अस्मितेला खोटी झूल पांघरल्याचे दिसते.

अद्वैतीं समरस। शेख महंमद।।

‘धारणा’ या शब्दातून व्यक्त होणाऱ्या तत्त्वाची व्याप्ती सबंध मानवी संस्कृतीला व्यापून दशांगुळे उरलेली आहे. ‘

ऐतिहासिक संदर्भ आणि चौकटींची व्याप्ती

आपण मागील लेखात पाहिलेल्या उत्तर भारत आणि दख्खन प्रांतातील राजकीय संघर्षांच्या पृष्ठभूमीचा आढावा घेता एक महत्त्वाची गोष्ट दिसून येते.

नव्या वाटेवरून पुढे..

गेल्या लेखांत आपण भारतीय उपखंडाच्या मध्ययुगीन इतिहासातील बदलते प्रवाह आणि नवीन सांस्कृतिक-राजकीय परिवर्तनांमागील घडामोडी पाहिल्या

विस्तारत्या कक्षा, नवी सांस्कृतिक क्षितिजे

इस्लामचा प्रचार-प्रसार झाला असल्याने इस्लामी धर्ममत भारतात प्रथमत: याच माध्यमातून प्रवेशिते झाले.

नव्या वळणांकडे जाण्यापूर्वी

मध्ययुगाच्या पूर्वीच भारतीय उपखंडात आलेल्या इस्लामी व्यापारी-राजकीय समूहांनी इथे बस्तान बसवून इथल्या घडामोडींना आणखी वेगळी दिशा दिली.

मुद्रा भद्राय राजते।

लेखमालेच्या अगदी प्रारंभी आपण आजच्या काळाला समाजशास्त्रज्ञांनी वापरलेला ‘मेटामॉडर्न’ हा शब्द आपण पाहिला.

तानि धर्माणि प्रथमानि आसन्।

गेल्या भागात पाहिल्याप्रमाणे ऋग्वेदामध्ये धर्म हा शब्द साधारणत: ६५ वेळा आढळून येतो.

धर्मव्यवस्थांच्या गाभ्याकडे..

भारताच्या सांस्कृतिक इतिहासाचा विस्तृत पट वेगवेगळ्या गाठी, थर आणि जटिल नक्षींनी युक्त असा आहे.

मिथकांचे पदर आणि विवेक

‘देव’ आणि ‘असुर’ या शब्दांतून अभिव्यक्त होणाऱ्या धारणांचे बदलत गेलेले संदर्भ

देव कोण? असुर कोण?

‘म्लेच्छ’ ही इतरेपण दर्शविणारी संज्ञा केवळ भाषिक संदर्भामध्ये वापरली गेल्याचेही आपण पाहिले.

संस्कृतीच्या भाष्यकाराचे चरित्र

गेल्या दोन शतकांपासून मुंबईतील वैचारिक विश्वाला आकार देणारी एशियाटिक सोसायटी ही संस्था..

पद्मावती, इतिहास आणि अस्मिता

अर्थात् भन्साळी प्रकरणासारखे प्रसंग अनेकदा चित्रपट निर्मात्यांचा पब्लिसिटी स्टंटही असल्याचे दिसून येते

एकत्र येण्याला अर्थ काय?

सकारात्मक उत्तरे शोधली, तर सण-उत्सव-मिरवणुकी आदींतून एकत्र येण्याला काही उचित व चांगला अर्थ लाभेल.

भारतविद्येच्या अंगणीचा बोधीवृक्ष

जाणिवांविषयी आत्यंतिक संवेदनशील अशा समाजाला नव्यानेच करून देताना अण्णांनी ती खबरदारी कसोशीने घेतली.

संस्कृत श्रेष्ठच, पण राष्ट्रभाषा करणे गैरसोयीचे!

शेषराव मोरे यांच्या ‘संस्कृतिसंवाद’ या सदरात ‘संस्कृत भाषेचे ऐक्यासाठी योगदान’ हा लेख