14 August 2020

News Flash

हेमंत प्रकाश राजोपाध्ये

इतिहासाचे चष्मे : भूगोलाभोवतीचा इतिहास.. इतिहासाभोवतीचा भूगोल

भारतवर्ष ही कल्पना महाभारताच्या काळात मोठय़ा प्रमाणात प्रसृत झाल्याचे आपल्याला दिसून येते.

इतिहासाचे चष्मे : प्राचीन धर्म, विज्ञान व आपण

आधुनिक भारतीयत्वाच्या आपल्या व्यापक अशा संकल्पना ज्या वेगवेगळ्या अनुबंधांच्या गाठींनी बांधल्या गेल्या आहेत त्यातील ‘सांस्कृतिक जाणिवा व अस्मिता’ ही महत्त्वाची अशी गाठ.

इतिहासाचे चष्मे : अस्मितांचे जंजाळ

मराठीतील ‘अस्मिता’ हा शब्द आणि इंग्रजीतील ‘आयडेंटिटी’ हा शब्द एकमेकांना समानार्थी रीतीने वापरले जात असले तरी त्यांची घडण किंचितशी वेगळी आहे.

इतिहासाचे चष्मे : कर्मकांडविवेक

‘कर्मकांड’ हा विषय ‘इतिहासाकडे पाहायचा एक चष्मा’ म्हणून गांभीर्याने हाताळणे गरजेचे आहे.

इतिहासाचे चष्मे : बळी तो कान पिळी!

राज्यवादासारख्या उपांगांनी ‘बळ’ या तत्त्वाला आणि त्याच्या आचरणाला नवी परिमाणे आखून दिली.

इतिहासाचे चष्मे : पौर्वात्यवाद आणि आपण

स्थलांतरे, व्यापारी उद्दिष्टे, राजकीय आकांक्षा यांतून घडणारी देशांतरे आणि सत्ताकारणे यांनी सबंध जगाचा इतिहास भरून गेलेला आहे.

इतिहासाचे चष्मे : पुरोगामित्वाचे वर्तमान

पुरोगामित्वाची व्याख्या आणि तिचे काही मोजके आयाम तपासताना आपण गेल्या लेखात चर्चेला थोडं वेगळं वळण द्यायचा प्रयत्न केला.

इतिहासाचे चष्मे : पुरोगामित्वाचा धांडोळा

‘पुरोगामित्व’ हा आजच्या राजकीय- सांस्कृतिक अवकाशात अतिशय वादग्रस्त आणि संवेदनशील ठरत असलेला शब्द आहे.

इतिहासाचे चष्मे : समूहाचे समाजकारण आणि राजकारण

गेल्या काही दशकांत दक्षिण आशियाई भूप्रदेशांतील मानवी समूहांच्या पुसटशा किंवा सुस्पष्ट अशा खुणा आज आपल्याला ज्ञात होऊ लागल्या आहेत.

इतिहासाचे चष्मे : स्थलांतरे, स्थित्यंतरे

ऋग्वेदकालीन आर्य भारताबाहेरून आले की इथलेच किंवा सिंधू संस्कृती ही वेदांशी संबंधित होती/ नव्हती

इतिहासाचे चष्मे : अनुभूतीचे धागे

सिद्धत्वाने भारलेले आम्ही हे असे वाऱ्यावर आरूढ झालेलो आहोत. तुम्ही केवळ आमचे मर्त्यदेहच पाहू शकता.’

इतिहासाचे चष्मे : मिथकांमधलं सत्य

मिथक म्हणजे केवळ आधुनिकतेच्या धारणांनुसार कपोलकल्पित, असत्य कथा इतकेच नाही.

इतिहासाचे चष्मे : वसाहतवाद : युगांतराचा मागोवा

‘दोन वेगवेगळ्या मानल्या गेलेल्या काळांना जोडणारे परिमाण म्हणजे युग’ ही कल्पना या शब्दातून व्यक्त होते.

इतिहासाचे चष्मे : जादुई स्मृतींचे वास्तव

माध्यमांचा प्रभाव समाजावर किती प्रमाणात पडतो, हे आजच्या खासगी आणि सामाजिक माध्यमांच्या बजबजाटामुळे आपण सारेच रोज पाहतो व जाणतो.

इतिहासाचे चष्मे : इतिहास समजून घेताना..

या लेखमालेद्वारे भारतीय इतिहासाला समजून घेण्यासाठी उपयुक्त ठरतील असे २५ चष्मे सादर करण्यात येतील..

चरैवेति.. चरैवेति..

गेले वर्षभर ‘धारणांच्या धाग्यां’ची उकल करणाऱ्या या मालिकेचा प्रवास आज समाप्तीला येऊन ठेपला आहे.

धर्म आणि इतिहासाचे आकलन

मौर्य राजकुलाचा विचार केला असता चंद्रगुप्त हा त्या कुळातील पहिला शासक

स्मृती आणि इतिहास

वैरामध्ये त्यांनी आपापल्या भूभागातील आणि समाजांच्या सामायिक इतिहासाला आणि अस्मितेला खोटी झूल पांघरल्याचे दिसते.

अद्वैतीं समरस। शेख महंमद।।

‘धारणा’ या शब्दातून व्यक्त होणाऱ्या तत्त्वाची व्याप्ती सबंध मानवी संस्कृतीला व्यापून दशांगुळे उरलेली आहे. ‘

ऐतिहासिक संदर्भ आणि चौकटींची व्याप्ती

आपण मागील लेखात पाहिलेल्या उत्तर भारत आणि दख्खन प्रांतातील राजकीय संघर्षांच्या पृष्ठभूमीचा आढावा घेता एक महत्त्वाची गोष्ट दिसून येते.

नव्या वाटेवरून पुढे..

गेल्या लेखांत आपण भारतीय उपखंडाच्या मध्ययुगीन इतिहासातील बदलते प्रवाह आणि नवीन सांस्कृतिक-राजकीय परिवर्तनांमागील घडामोडी पाहिल्या

विस्तारत्या कक्षा, नवी सांस्कृतिक क्षितिजे

इस्लामचा प्रचार-प्रसार झाला असल्याने इस्लामी धर्ममत भारतात प्रथमत: याच माध्यमातून प्रवेशिते झाले.

नव्या वळणांकडे जाण्यापूर्वी

मध्ययुगाच्या पूर्वीच भारतीय उपखंडात आलेल्या इस्लामी व्यापारी-राजकीय समूहांनी इथे बस्तान बसवून इथल्या घडामोडींना आणखी वेगळी दिशा दिली.

मुद्रा भद्राय राजते।

लेखमालेच्या अगदी प्रारंभी आपण आजच्या काळाला समाजशास्त्रज्ञांनी वापरलेला ‘मेटामॉडर्न’ हा शब्द आपण पाहिला.

Just Now!
X