तत्त्वज्ञान म्हणजे फक्त आपापल्या जगण्यात विखुरलेले, गतिशील, चंचल तपशील नव्हेत; तर जगण्यातल्या तपशिलांची व्यवस्था लावणारं आणि नियंत्रित करणारं नियामक तत्त्व……
तत्त्वज्ञान म्हणजे फक्त आपापल्या जगण्यात विखुरलेले, गतिशील, चंचल तपशील नव्हेत; तर जगण्यातल्या तपशिलांची व्यवस्था लावणारं आणि नियंत्रित करणारं नियामक तत्त्व……
नैतिक व्यवहार कुठल्यातरी नीतिकल्पनांचं नव्हे तर ‘स्वत:तल्या विवेकी आदेशाचं पालन’ करणारा हवा कारण मनुष्याला कांट स्वायत्त ज्ञाता आणि कर्ता मानतो…
ज्ञात्याच्या ज्ञानक्षमतेची चिकित्सा हा ज्ञानशास्त्राचा संदर्भबिंदू मानला तरच ज्ञानाचं स्वरूप, मर्यादा आणि शक्यता निश्चित करता येतील, हे नवं वळण कांटनं…
ज्ञान क्षेत्रातील बुद्धिवादी आणि अनुभववादी पावलांमुळे मूलभूत अंतर्विरोध निर्माण होतोय, हे ओळखणारा कांट ‘देकार्तवादी’ न राहता ‘कांटवादी’ झाला!
जिनेव्हाच्या पर्वतरांगांमध्ये निसर्गाच्या सान्निध्यात घालवलेलं लहानपण रूसोच्या लिखाणातला महत्त्वाचा संदर्भबिंदू ठरला आहे. लहानपणी अनुभवलेली अंतरंग आणि बाह्यरंग यांतली एकमयता त्याच्यासाठी…
अनेक अनुभवांचं, अपमानांचंही चिंतन करून ज्ञानप्राप्ती झालेल्या रूसोनं , ‘तत्त्वज्ञानाबद्दल बोलण्याचा अधिकार मोजक्यांनाच का असावा?’ असा प्रश्न उपस्थित केला…
‘फ्रेंच राज्यक्रांतीचा प्रमुख शिल्पकार’ असा रूसोचा उल्लेख होतो; पण त्यानं प्रबोधनपर्वावर आतून चढवलेल्या हल्ल्यामुळे त्याला ‘प्रबोधनपर्वाचा प्रमुख टीकाकार’ मानलं जातं…
कला, साहित्य, संगीत आणि काव्य यांना कवेत घेणाऱ्या ‘लोकसत्ता अभिजात लिट फेस्ट’चा आरंभ गेल्या आठवड्यापासून मुंबईठाण्यात विविध कार्यक्रमांनी झाला. कविता…
मनुष्याचं समाजशील आणि विवेकी असणं हीच त्याच्या प्रगतिशीलतेची खूण, असं मानणारा व्होल्तेर ‘निसर्गावस्थे’ला दुर्भिक्षकाळ म्हणतो…
जुन्या राजवटीच्या मुळावर घाव घालत स्वातंत्र्य, समता, बंधुभाव, न्याय सारख्या मूल्यांचा प्रसार करणाऱ्या व्होल्तेरनं ‘लर्नेड’ आणि ‘इंटलेक्च्युअल’मधला फरक कृतीतून स्पष्ट…
राजकारणाचा धर्माशी सांधा का नको, हे सांगणारा व्होल्तेर शासकीय यंत्रणा आणि न्यायव्यवस्थेनं केलेल्या बहुसंख्याकवादी अपराधाशी लेखणीनं लढला…
मोन्तेस्किअला अपेक्षित मानवी स्वातंत्र्य म्हणजे ‘साधार नियमांतर्गत’ मिळालेल्या मुक्त अवकाशातली अभिव्यक्ती; तर ‘सत्ताविभाजन’ ही ते टिकवण्यासाठीची राजकीय रचना…