26 June 2017

News Flash

दुसरा लौंद

व्होडाफोन आणि आयडिया यांचे एकत्र येणे हे दूरसंचार क्षेत्रातील स्पर्धेला नवे वळण देणारे ठरेल..

Updated: March 21, 2017 3:22 AM

व्होडाफोन आणि आयडिया यांचे एकत्र येणे हे दूरसंचार क्षेत्रातील स्पर्धेला नवे वळण देणारे ठरेल.. अशा संकराची भारतीय बाजारपेठेस गरज होती. ग्राहकांना मोफत वा अतिस्वस्त सेवेची प्रलोभने दाखवल्याने दूरसंचार क्षेत्राचा आडवा विस्तार होतो आहे, पण दरडोई महसूल मात्र वाढत नाही. अशा वेळी महसूलपात सहन करण्यापेक्षा  स्पर्धेस एकत्रितपणे तोंड देण्याचा मार्ग या दोन कंपन्यांनी निवडला आहे..

भारतीय बाजारपेठेतील व्होडाफोन आणि आयडिया या दोन दूरसंचार कंपन्यांच्या विलीनीकरणाचा निर्णय ही या क्षेत्रासाठीची उत्तम घटना म्हणायला हवी. दूरसंचार क्षेत्राचा आपल्याकडचा लौकिक अभिमान बाळगावा असा नाही. या क्षेत्रातील ज्या कंपन्यांची सरकारदरबारी ऊठबस होती/आहे, त्यांचे नेहमीच भले झाले. याचे कारण या क्षेत्राच्या हाताळणीत सरकारी पातळीवर आपल्याकडे पारदर्शकता नाही. याचा दोष अर्थातच व्यवसायांकडे नसून भारतातील छद्मभांडवलशाही व्यवस्थेत आहे. परिणामी अशा सरकार नियंत्रित क्षेत्रातील कंपन्या भ्रष्टाचार, नियमभंग, नियमवळसे, आकडय़ांचे फुगे आदी अनेक डाग अंगावर वागवतच आपापला व्यवसाय विस्तार करीत दुनिया मुठ्ठी में घेण्याचा प्रयत्न करीत असतात आणि सरकार आपल्या परीने त्यांना मदत करीत असते. पेट्रोलियम, दूरसंचार, कोळसा आदी खाणउद्योग ही याची काही उदाहरणे. या सर्वच क्षेत्रांत मोठय़ा झालेल्या कंपन्या या नियमनाधारित व्यवसायासाठी ओळखल्या जात नाहीत. किंबहुना नियमभंगाची वा नियमाला वळसे घालण्याची सोय वा स्वत:ला हवे तसे नियम करवून घेण्याची क्षमता यावर या क्षेत्रातील उद्योगांचे लहान-मोठे होणे अवलंबून असते. कोणतेही सरकार आले तरी या व्यवस्थेचे छद्मपण संपवण्याचा प्रयत्न केला जात नाही. त्यामुळे सरकारी मर्जीतील काही उद्योग वारेमाप मोठे होतात. या अशा मोठय़ा झालेल्या उद्योगांना आवरणे हे नियमाधारित व्यवसाय करू पाहणाऱ्यांना शक्य होत नाही. अशा वेळी एकमेकांत हातमिळवणी करून स्पर्धेस तोंड देणे इतकाच पर्याय त्यांना उरतो. व्होडाफोन आणि आयडिया यांनी तोच निवडला. त्यामुळे या दोन कंपन्यांच्या संकरातून जन्माला आलेली नवीन कंपनी भारतातील सर्वात मोठी दूरसंचार कंपनी ठरेल.

या अशा संकराची भारतीय बाजारपेठेस गरज होती. याचे कारण मुदलात पेट्रोलियम क्षेत्रातील अमाप नफ्याच्या आधारे दूरसंचार क्षेत्रात आलेल्या ताज्या दमाच्या जिओ कंपनीने सुरू केलेले दरयुद्ध. जिओ ही अंबानींची कंपनी. तेव्हा भारतीय बाजारपेठेत यशस्वी होण्यासाठी जे काही ज्या कोणत्या मार्गाने करावे लागते त्याचे उपजतच ज्ञान आणि ते करण्याची क्षमता या कंपनीच्या ठायी आहे, याचे आश्चर्य नाही. अंबानी परंपरा वागवत जन्माला आलेली रिलायन्स कम्युनिकेशन्स ही कंपनीदेखील दूरसंचार क्षेत्रात आहे. भाजपचे तत्कालीन मुत्सद्दी कै. प्रमोद महाजन यांचा कृपाप्रसाद या कंपनीस जन्मप्रसंगी कसा लाभला याच्या मनोरंजक कथा आजही भारतीय राजकारणात चवीने चघळल्या जातात. सुखराम, प्रमोद महाजन, ए राजा अशा अनेक आदरणीयांनी दूरसंचाराचा गुंता सोयीस्कर वाढवण्यात कसा आपापला हातभार लावला, हा भारतीय छद्मभांडवलशाहीचा ताजा इतिहास आहे. यामुळे अचानक काही कंपन्यांचे भाग्य फळफळले आणि काही कंपन्यांना सरकारप्रेरित विरोधी वाऱ्यांना तोंड द्यावे लागले. असा विरोध सहन करणाऱ्यांतील आघाडीची कंपनी म्हणजे व्होडाफोन. या मूळच्या ब्रिटिश कंपनीस पाश्चात्त्य जगातील नियमाधारित व्यवस्थेतील व्यवसायाची सवय. खेळ सुरू झाल्यावर मध्येच नियम बदलणाऱ्या भारतीय व्यवस्थेशी तिचा तितका परिचय नसावा असे या कंपनीस भारतात जे काही भोगावे लागले त्यावरून दिसून येते. या कंपनीच्या मालकी वादाचा प्रश्न चिघळला, प्रचलित नियमांच्या आधारे व्होडाफोनच्या भारतीय प्रवर्तकांनी केलेली गुंतवणूक विरोधी वाऱ्यात सापडली आणि पुढे तत्कालीन अर्थमंत्री आणि विद्यमान राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी यांनी तर या कंपनीसमोर भलतीच अडचण निर्माण केली. या कंपनीने नवीन कर पूर्वलक्ष्यी प्रभावाने द्यावा असा फतवा मुखर्जी यांनी काढला होता. हे भयंकरच. याचे कारण करवाढ आदी तरतुदी या पूर्वलक्ष्यी प्रभावाने करावयाच्या नसतात हा साधा संकेत मनमोहन सिंग सरकारने त्या वेळी पाळला नाही. साहजिकच प्रकरण न्यायालयात गेले. न्यायालयाने त्या वेळी व्होडाफोनची बाजू उचलून धरली. परंतु तरीही सरकारने करवसुलीचा धोशा सोडला नाही. यात पंतप्रधानपदी नरेंद्र मोदी विराजमान झाल्यानंतरदेखील काहीही फरक पडला नाही, ही बाब उल्लेखनीय. मोदी यांनी आपल्या परदेश दौऱ्यात पूर्वलक्ष्यी प्रभावाने करआकारणी होणार नाही असे आश्वासन दिले, व्होडाफोन विषय संपल्याचे भाष्य केले. परंतु प्रश्न होता तेथेच राहिला. कदाचित परदेशी असल्यामुळे करआकारणीची मागणी कशी मिटवायची याचे पडद्यामागचे कौशल्य नसल्यामुळे असेल, पण व्होडाफोनचा वाद बराच काळ चिघळला.

त्यात आता दूरसंचाराच्या या क्षेत्रात झालेला जिओचा प्रवेश. पेट्रोलियममधून आलेला बक्कळ पैसा जिओच्या मुळाशी असून त्यामुळे मोफत सेवा आदी प्रलोभने ग्राहकांना दाखवणे जिओस शक्य झाले. ही अशी कृत्रिम स्वस्ताई करून ग्राहकांना आकर्षित करणे धोकादायक असते. याचे कारण सेवेसाठी शुल्क मोजण्याची मानसिकता ग्राहकांत विकसित होत नाही आणि त्याच वेळी कंपन्या मात्र महसूलपात सहन करीत बसतात. परिणामी अशा क्षेत्राचा नुसता आडवा विस्तार होतो पण वाढ होत नाही. भारतीय दूरसंचार क्षेत्राचे हे असे झाले आहे. या कंपन्यांनी वाढण्याच्या, बाजारपेठा पादाक्रांत करण्याच्या नादात अतिस्वस्तदरांत आपापल्या सेवा दिल्या. त्यातून त्यांना ग्राहक मिळाला. परंतु दरडोई महसूल मात्र वाढू शकला नाही. अशा वातावरणात भांडवलाची मजबूत पाठराखण नसणाऱ्या कंपन्या नामशेष होतात वा आर्थिक संकटात सापडतात. आपल्याकडे तसेच होण्याचा धोका होता. व्होडाफोन आणि आयडियाच्या हातमिळवणीने तो टळेल. याचे कारण या दोघांतून तयार होणाऱ्या या नवसंकरित कंपनीकडे तब्बल ३९ कोटी इतके प्रचंड ग्राहकबळ असेल आणि ती देशातील सर्वात मोठी दूरसंचार कंपनी ठरेल. आतापर्यंत या स्थानी मित्तल यांची एअरटेल कंपनी विराजमान होती. एअरटेलकडे २६ कोटी ग्राहक आहेत. अवघ्या काही महिन्यांपूर्वी बाजारात आलेल्या जिओने ७ कोटी ग्राहक मिळवले असून मोफत, अतिस्वस्त अशा प्रलोभनांमुळे या कंपनीची सेवा झपाटय़ाने वाढत असल्याचे चित्र निर्माण झाले. वास्तवात ते दिसते तसे नाही. याचे कारण जिओच्या खास अंबानी शैलीतील प्रलोभनांमुळे प्रत्यक्षात दूरसंचार बाजारपेठ विस्तारली. याचा अर्थ अन्य कंपन्यांची सेवा वापरणाऱ्या अनेकांनी इतक्या स्वस्तात वा मोफत आहे तर घेऊ या आणखी एक फोन असा विचार करीत जिओस जवळ केले. याचा अर्थ या ग्राहकांनी ते वापरत होते त्या कंपनी सेवेचा त्याग केला असे झाले नाही. परंतु भविष्यात तसे होण्याचा धोका मात्र होता. मोबाइल फोनच्या बाजारपेठेत पहिल्यांदाच शिरणाऱ्या ग्राहकाने मोफत वा अतिस्वस्त सेवेच्या आश्वासनास भुलून अन्य कंपन्यांकडे पाठ फिरवण्याचे संकट वास्तव होते.

व्होडाफोन आणि आयडिया यांच्या संकराने ते टळू शकेल. या दोन्हीही कंपन्यांना परस्परांच्या दूरसंचार सेवासुविधा, म्हणजे मोबाइल टॉवर्स आदी वापरता येतीलच. परंतु बाजारपेठ विस्तारासाठी आणि दरयुद्धात टिकाव धरून राहण्यासाठी एकमेकांचे भांडवलदेखील वापरता येईल. यातील दुसरा घटक अत्यंत महत्त्वाचा. कारण बाजारपेठेत मुसंडी मारणाऱ्या जिओच्या पाठीशी जितका भांडवलसंचय आहे तितका तो अन्य कंपन्यांना उपलब्ध नाही. एकत्र आल्याने या दोन कंपन्यांना तो मिळेल. तसेच यामुळे एअरसेल, आरकॉम आणि टाटा अशा अन्य छोटय़ा कंपन्यांनाही एकत्र येण्याची प्रेरणा मिळेल. आपल्या प्रतिस्पध्र्यास कसे भिडावे याचे मार्गदर्शन करताना समर्थ रामदासांनी ‘‘ठकासी व्हावे ठक’’ असे म्हणत ‘‘लौंदासी आणून भिडवावा, दुसरा लौंद’’ असा सल्ला दिला आहे. व्होडाफोन आयडिया यांचा संकर हा असा दुसरा लौंद ठरू शकेल.

First Published on March 21, 2017 3:22 am

Web Title: idea vodafone to merge
  1. P
    Prashant
    Mar 21, 2017 at 5:27 am
    संपादक भाऊ, तुम्हा साम्यवादी प्रभावाखाली अर्थशास्त्र शिकणार्यांना धंदा करता येत नाही. तुम्ही कितीही ठणठणाट करा, पण या मोबाइलला च्या क्षेत्रात तंत्रज्ञान रोखून धरणारे सरकार तुमच्या मौनीबाबाचेच होते हे मान्य करा. बाकी जगभरात 4G येऊन जुने झाले तरी इकडे 3G साठी मारामार. पैसे खा खा खाल्ले कोणी आणि नावे कोणाची घेताय!
    Reply
    1. S
      sachin
      Mar 21, 2017 at 6:03 am
      अहो साहेब जियो ने टेलिकॉम सेक्टर मधली airte voda and id (Avoid) ची मक्तेदारी पण तोडली हे पण सांगा ना जरा..का सगळा नकारसूर लावलाय ह्या लेखात.आंम्ही आपला अंबानी द्वेष समजू शकतो...पूर्ण एकतंरफी लेख आहे हा
      Reply
      1. P
        pravin
        Mar 22, 2017 at 9:51 am
        हा अग्रलेख वाचल्यानंतर लक्षात आले कि काही पैसे कॉल चा दार आकारणाऱ्या व काही वेळा फुकट सुद्धा सेवा देणाऱ्या टेलिकॉम क्षेत्रातील कंपन्यांचे डावपेच काय असतात .अगोदरच कॉल ड्रॉप ची समस्या आणि आता कंपन्यांचे मनोमिलन .एकंदर असे दिसून येते कि मोबाईल ग्राहकांना आता सेवा मिळवण्यासाठी पूर्वीपेक्षा फार जास्त कात्री लागणार आहे .
        Reply
        1. R
          ravindrak
          Mar 21, 2017 at 6:20 am
          प्रणव मुखर्जी,प.चिदंबरम आणि पर्यायाने काँग्रेस पक्ष हाच चोर होता आणि आहे.अंबानी पेट्रोल कंपनी साठी सरकारी कंपनीने शोधलेल्या तेल विहिरी फुकट दिल्या तेही लिहायला हवे होते !!! त्या धंद्यातून आलेले पैसे भाजी,फळे,टॅक्सी या उद्योगात वापरणार आहेत.
          Reply
          1. S
            Sandesh Sankhe
            Mar 20, 2017 at 11:24 pm
            मुळात एक उद्योग धंदा उत्तम चालत आहे त्याच्या जिवावर दुसऱ्या उद्योगात उडी टाकून निकोप स्पर्धा मिटवणे व प्रत्येक ठिकाणी मक्तेदारी पैशाच्या आधारावर उभी करणे ह्याला भारतीय संस्कृतीत वृत्तिसंकर किंवा वर्ण संकर म्हटले आहे त्याला आर्थिक पदर होता. वैदिक काळात तो खपवून घेतला जात नसे त्यामुळेच भारतीय उद्योगांचा सुवर्णकाळ होता.परंतु बुद्धीशून्यतेने वर्णव्यवस्थेला १५०० वर्षांत तो केवळ रोटी बेटी ह्या अयोग्य ठिकाणी लावण्याने व उच्च निचतेची मूर्ख भावना घुसडल्याने भारतीय उद्योग विश्वाची अपरिमित हानी झाली.
            Reply
            1. S
              shashank
              Mar 22, 2017 at 6:25 am
              एक अग्रलेख लिहिला की खऱ्या अर्थाने संपादकच काम संपत. मग विद्वान, बुद्धिमान अशा वाचकांचं काम सुरु होत.अग्रलेखाचा विषय काय असतो आणि विद्वान वाचकांकडून त्याचा बद्रायणी संबंध कसा सांधला जातो, याचे नमुनेदार दाखले म्हणजे, अग्रलेखांवर पडणारा प्रतिक्रियांचा पाऊस. असंबधीत लिहिण्याची जणू अहमहमिकाच लागलेली दिसून येते .
              Reply
              1. S
                Shriram
                Mar 21, 2017 at 4:01 am
                उद्योग किंवा कंपन्यांच्या क्षेत्रात लौंदासी लौंद मिळून तिसऱ्याचा काटा ( या ठिकाणी भारतीय उद्योजक अंबानी यांचा) काढणे संपादकांना मान्य आहे मग राजकारणात भाजप लौंदाने मगोप लौंद आणि जीएफपी लौंदांशी हातमिळवणी करून युनायटेड कंपनी काढली की 'समोरच्या बाकावरून' शुकशुक का होते ? त्या दृष्टीने आता सेना,राष्ट्रवादी, काँग्रेस आणि भाजप सर्व परम्युटेशन्स आणि कॉम्बिनेशन्स करून जिल्हा परिषदा ताब्यात घेत आहेत हे योग्यच होतंय. सर्व पक्षी एकत्र होऊन पारध्याच्या जाळ्यासकट उडू शकतात हाच धडा यातून मिळतो.
                Reply
                1. S
                  Sunil Kulkarni
                  Mar 21, 2017 at 5:34 am
                  Any thing you get free ,they will ask for more.Pramod Mhajan/Modi all are gods how you can question them ?
                  Reply
                  1. S
                    Suresh Raj
                    Mar 21, 2017 at 2:37 pm
                    राक्षस ला पोसणारे खांग्रेसी आणि उरर आता बडवत आहेत. किती नालायक पणा खांग्रेसीनच्या अंगात मुरलाय.
                    Reply
                    1. S
                      surendra
                      Mar 21, 2017 at 9:37 am
                      रिलायंन्स चा प्रवेश,वाडीयांना ( बॉंम्बे डाईंग) ला डावलून त्या वेळेच्या सरकारच्या ाय्याने स्वत:ला पाहिजे तसे सोईस्कर कायदा करून घेतला व मग स्वत: सरकारच चालवणे सुरू केले ......इथेपर्यंत की देशाचे पंतप्रधान ब्रॉंड ॲंबेसिटर केले . धन्य आहे .
                      Reply
                      1. A
                        AMIT
                        Mar 21, 2017 at 11:16 am
                        ते सगळं काँग्रेस च्या काळातच झाले होते. बाकी काँग्रेस च्या चुका मोदी परत करत असतील तर कौतुक करायचे काय?
                        Reply
                        1. A
                          AMIT
                          Mar 21, 2017 at 11:13 am
                          रावसाहेब, तुम्ही अग्रलेख लिहीत जा ना. इथे वाचणारे बरेच भेटतील.
                          Reply
                          1. A
                            AMIT
                            Mar 21, 2017 at 11:15 am
                            सेना,राष्ट्रवादी, काँग्रेस आणि भाजप हे पक्षी. मग पारधी म्हणजे जनता का ?भले बहाद्दर.
                            Reply
                            1. उर्मिला.अशोक.शहा
                              Mar 21, 2017 at 1:56 am
                              वंदे मातरम-समर्थ रामदास महाराजांनी मना सज्जना योग्य तुझा घडावा आणि जनीं निंद्य ते सर्व सोडोनि द्यावे जनीं वंद्य ते सर्व भावे करावे असा उपदेश सुद्धा दिला आहे मात्र जे सोइ चे ते च आठवते .हा लेख लिहिण्या चा उद्देश अंबानी नि ची संपत्ती आणि त्यांची धंधा वाढविण्या ची कार्य शैली संपादक च्या डोळयात सलत असावी असे वाटते. ज्या व्यवसायात प्रतिस्पर्र्धा तो ग्राहकांना च्या फायद्या चा प्रमोद महाजन ला बदनाम करण्या चा ऊद्योग कश्या करीत ?साडे तीन शहाण्या पैकी आपण नाना फडणीस आहात म्हणजे अर्धे जा ग ते र हो
                              Reply
                              1. S
                                sanjay telang
                                Mar 21, 2017 at 3:29 pm
                                ह्या देशातील प्रत्येकाला जे काही फुकट मिळेल ते हवे आहे. आणि अशाना यथोचित लुटणारी टोळकी अत्यंत कुशलतेने लुटतात. मग हेच ग्राहक त्यांच्या नावाने शिमगा करतात. पण जर का कोणाला सांगितले कि उद्यापासून दरवाढ, तर सारे बोंबलणार जणू काही आभाळ कोसळले. अशा वेळी ना कुठचेही सरकार , ना उद्योगपती , ना जवळचा दुकानदारही 'तेल' लावल्याशिवाय सोडत नाही. प्रत्येक वेळी आम्ही फसतो, ४ शिव्या घालतो आणि परत फसायला मोकळे.अंबानी, टाटा, बिर्ला काय , सरकार काय , चिनी वस्तू किंवा अमेरिकन वस्तू काय, आम्ही सारे मूर्ख.
                                Reply
                                1. U
                                  Ulhas
                                  Mar 21, 2017 at 7:16 am
                                  बीएसएनएल ह्या खरोखरच महाकाय सरकारी कंपनीकडे नीट लक्ष्य देऊन तिला स्पर्धात्मक बनवले तर ती एकटी इतर सर्व खाजगी कंपन्यांना पुरून उरेल.
                                  Reply
                                  1. V
                                    VIJAY SHINGOTE
                                    Mar 21, 2017 at 1:36 pm
                                    BJP has also done same.Party doesn't matter
                                    Reply
                                    1. V
                                      VIJAY SHINGOTE
                                      Mar 21, 2017 at 1:39 pm
                                      Garish Kuber is not Congress man. He used to criticise on Congress also. He is following good principle as said by him" Newsman should be always in opposition."
                                      Reply
                                      1. V
                                        VIJAY SHINGOTE
                                        Mar 21, 2017 at 1:41 pm
                                        Pramod Maharani had done things what in editorial. Do you know why he was killed ?
                                        Reply
                                        1. विनोद
                                          Mar 21, 2017 at 3:16 pm
                                          मी वाचायला तयार आहे !
                                          Reply
                                          1. विनोद
                                            Mar 21, 2017 at 10:44 am
                                            टाळकुटी प्रतिक्रीया !
                                            Reply
                                            1. Load More Comments