26 September 2017

News Flash

काश्मीरप्रश्नी बळाचाच वापर अयोग्य

काश्मीरमधील ७० टक्क्यांहून अधिक जनता मुस्लीम होती आणि त्या सगळ्यांचाच शेख यांना पाठिंबा होता.

विश्वजीत आवटे | Updated: May 6, 2017 12:15 AM

 ‘खचत्या नंदनवनाचा सांगावाया अग्रलेखावर प्रथम पारितोषिक विजेत्या विद्यार्थ्यांने मांडलेले मत.

‘एखाद्या विषयाकडे डोळेझाक करून काही काळ अज्ञानातील सुखाचा आनंद मिळू शकतो.’ बहुतेक याच आनंदात सध्याचे विद्यमान मोदी सरकार मश्गूल असल्याचा भास होतो. आजवर २५ हजारांहून अधिक तरुण बळी जाणे आणि फक्त गेल्या काही महिन्यांत १६ हजार कोटींपेक्षा अधिक आर्थिक नुकसान होणं, पहिल्यांदा सामान्य नागरिक आणि त्यानंतर विद्यार्थ्यांचे दहशतवादाकडे वळणे, बुऱ्हाण वाणीच्या मृत्यूनंतर जवळपास गेल्या तीन वर्षांत काश्मीर जनतेत वाढत चाललेला असंतोष आणि या सर्व गोष्टींच्या व्यापक पटलावर पाहता संपूर्ण काश्मीरविरहित देशातही धार्मिक तेढ निर्माण होणे ही प्रतिमा भारतासारख्या लोकशाहीपूरक देशाला साजेशी नाही, हे मान्य करावेच लागेल. एकीकडे काश्मीर खोऱ्यामधल्या भयानक वास्तवाला बगल देत ‘व्हॉट्सअ‍ॅप’ आणि‘फेसबुक’सारख्या समाजमाध्यमावरून स्वत:च्या स्वार्थास पूरक राष्ट्रवाद देशभरात पसरवला जात असताना संपूर्ण भारतापकी फक्त काश्मीरच अशांत आहे, असे म्हणणे धाडसाचेच ठरेल. या सर्व प्रश्नांची उत्तरे केवळ बंदुकीच्या जोरावर सुटू शकत नाहीत. कारण लष्कर दहशतवाद्यांना मारू शकतील; मात्र लोकांच्या मनातील तेढ नष्ट करण्यासाठी सर्व जातीधर्माचे सहअस्तित्व असणारी आश्वासक व्यवस्था संपूर्ण भारताने काश्मीरमधील सामान्य नागरिक आणि तरुणांपुढे ठेवायला हवी. अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदी ट्रम्प यांची निवड होणे आणि त्यानंतर तात्काळ काही मुस्लीम बहुसंख्य राष्ट्रांना प्रवेशास बंदी घालणे यासारख्या काही ठळक घटनांमुळे धार्मिक तेढ एकंदरीत जागतिक पातळीवर वाढली असताना तसेच भावनांच्या आहारी जाऊन जनसामान्यांनी अंतिम मत ठेवणं अशा परिस्थितीत भारताची धर्मनिरपेक्षता आणि त्याचबरोबर त्याची एकसंधता जपणे हे सध्याच्या भारतासमोरच सगळ्यात मोठे आव्हान मानायला काही हरकत नाही.

या आव्हानांची चिकित्सा करीत असताना भावनांच्या पलीकडे जाऊन  मनोवैज्ञानिकदृष्टय़ा काश्मीरला आणि तिथल्या नागरिकांना समजून घेणे गरजेचे आहे. भौगोलिक सलगता आणि मुस्लीम बहुसंख्याकता या फाळणीच्या निकषांनुसार तसे पाहता काश्मीर पाकिस्तानलाच मिळायला हवे होते, कारण बहुतेक काश्मीरचे आर्थिक आणि सामाजिक व्यवहार पाकिस्तानमधील रावळिपडीशी निगडित होते; परंतु राजा हरिसिंहचे काश्मीरला पूर्वेकडील स्वित्र्झलड बनवण्याचे स्वप्न आणि स्वातंत्र्य मिळण्यापूर्वीपासून शेख अब्दुला यांचा राजेशाहीला ‘काश्मीर छोडो’ आंदोलनाच्या माध्यमातून असणारा विरोध आणि त्यांचे लोकशाहीला असणारे समर्थन तसेच त्यांची धर्मनिरपेक्षता यामुळे त्यांची नेहरूंशी वाढत जाणारी जवळीक भारतासाठी मोठी आश्वासक ठरली. काश्मीरमधील ७० टक्क्यांहून अधिक जनता मुस्लीम होती आणि त्या सगळ्यांचाच शेख यांना पाठिंबा होता. शेख चांगल्या प्रकारे जाणत होते की, अशा परिस्थितीत स्वतंत्र राहणे शक्य नाही. एक चांगल्या लोकप्रतिनिधींचे सरकार निर्माण झाल्यानंतर काश्मिरी जनता स्वत: ठरवेल की नेमके कोणाच्या बाजूने जायचे; परंतु राजा हरिसिंह यांना काही गोष्टींची प्रखरता योग्य वेळेत न समजल्यामुळे आणि पाकिस्तानने केलेल्या कुरापतीमुळे ते सरकार निर्माण होणे शक्य झाले नाही. पहिल्यांदा पाकिस्तानने ‘स्टॅण्डस्टिल अ‍ॅग्रीमेंट’ तोडले. काश्मीरची रसद बंद करून टाकली आणि काश्मीरला पाकिस्तानात सामावून घेण्यासाठी उघड बळाचा वापर सुरू केला अणि पाकिस्तानने श्रीनगरवर हल्ला केला. यात पाकिस्तानी सनिकांनी हिंदूंशी नाही तर मुस्लीम आणि महिलांवरही मोठय़ा प्रमाणात अत्याचार केले. ज्यामुळे काश्मीर जनतेत पाकविषयी मोठय़ा प्रमाणात असंतोष निर्माण झाला. तोपर्यंत हरिसिंह यांना परिस्थितीची जाणीव होत काश्मीरला भारतामध्ये विलीन केल्यावर भारतीय सनिकांनी काश्मीर व श्रीनगरमधून पाकिस्तानी सनिकांना खदेडून लावले. पाकिस्तानविरुद्धची तक्रार घेऊन भारत सरकार जागतिक सुरक्षा संघाकडे गेल्यानंतर त्याच्याकडे सोयीस्कररीत्या दुर्लक्ष केले गेले. भारत अणि पाक यांना एकाच तराजूत तोलत अमेरिका आणि ब्रिटन यांनी राजकीय हेतू साधून युद्धविरामाचा आदेश दिला. पूंछ आणि कारगिलपर्यंत पोहोचलेल्या भारतीय सनिकांना थांबावे लागले आणि पाकव्याप्त काश्मीरचा जन्म झाला. आता काश्मीर प्रश्न भारत-पाकिस्तान प्रश्न झाला होता. जो भारत-पाकिस्तान यांच्यात तीन मोठी युद्धे होऊनही गेल्या ७० वर्षांमध्ये सुटला नाही, उलट तो अधिकच चिघळत जाऊन त्याची वाटचाल आणीबाणीच्या दिशेने सुरू आहे असे म्हणावे लागेल.

हा सगळा ऐतिहासिक तपशील पाहिला असता जर पटेलांनी ‘नेहरू-जीना’ भेटीला विरोध केला नसता किंवा नेहरूंनी त्यांचे लोकप्रिय भाषण द्यायला घाई केली नसती तर, यासारख्या जर-तरच्या प्रश्नांना बगल देत काश्मीर प्रश्न सोडविण्याची जबाबदारी आता आपली आहे, याची जाणीव सर्व राजकीय हेतू व स्वार्थ बाजूला ठेवत व्हायला हवी. हाती काम नसल्याने हातात दगड घेणे, शिक्षण घेऊनही रोजगार उपलब्ध न होणे, वारंवार काश्मीर बंदच्या घोषणा होणे, यामुळे काश्मीरच्या अर्थकारणावर होणारे परिणाम व त्यामुळे वाढत जाणारा असंतोष तर दुसरीकडे वाढत जाणारी घुसखोरी, दहशतवादी गटांकडून पुरवला जाणारा पसा, दहशतवाद्यांना पळून जाण्यासाठी होणारी मदत तर सगळ्याला उत्तर देताना भारतीय सनिकांकडून होणारी बेजबाबदार वर्तने, अत्याचार. तर दुसऱ्या अंगाने विचार करत मागील तीन वर्षांत ३७ जवानांच्या झालेल्या आत्महत्या या सगळ्याच्या पाश्र्वभूमीवर एकाच वेळी पाक अतिरेकी आणि नागरिक यांच्याशी लढणे अशक्य आहे. म्हणून दहशतवादी आणि नागरिक यांचे राजकीय विलगीकरण महत्त्वाचे. शेवटी जरी काश्मीरमध्ये राहात असले तरी तिथल्या प्रत्येकाला आपले मत आहे ज्याचा आपण संविधानप्रेमींनी आदर करायलाच हवा. कारण बळाचा वापर करणे आणि पाकची ७० वर्षांपूर्वीच्या कृतीची पुनरावृत्ती करणे हे भारताच्या प्रतिमेस साजेसे नाही.

(मॉडर्न कॉलेज ऑफ आर्ट, सायन्स अ‍ॅण्ड कॉमर्स, शिवाजीनगर, पुणे)

First Published on May 6, 2017 12:11 am

Web Title: vishwajeet awate blog benchers loksatta campus katta
  1. Y
    yogesh
    Jul 2, 2017 at 2:26 am
    लेख चांगला आहे . आपल्या कडून अजून लेखन ची अपेक्षा रास्त ठरेल
    Reply
    1. V
      VJ
      May 13, 2017 at 10:02 am
      Why kashmir problem cannot be solved the way Khalistan problem was solved? I think people should comment on methods used to solve Khalisthan issue. I think there is vested interest in keeping the problem alive. It helps both countries to divert people's attention from other economic social issues. Army gets a large practice ground to practice a low level war. The industry makes money by supplying goods for Kashmir operations. but economically Kashmir is a drag on rest of India. Also the task of capturing entire Kashmir in 1947 was very difficult. POK is very mountainous cold area. Its very difficult to advance in hilly area as defense has advantage in hilly aera.. Also the POK land as such did not have much economic value. So capturing flat beautiful Shrinagar valley was important.
      Reply
      1. P
        pforpashya
        May 12, 2017 at 12:41 pm
        Continue.....But also told Mr. Neharu to aid stan 55 crore Rs (for what kil Hindus) and that's why Godse killed him. So Muslim's in this country will surely again demand for their own territory so next time please make sure they all goes in their demanded lands. As Muslims are taught not to tolerate any other religion so it is better for them and for us also to live separately. So don't taught of "Dharmanipekshata" in these lands especially when in 1947 this land is teared apart on the basis of religion. Now regarding Kashmir, again this underlines failures of congress. One question need to be asked here is "Does Kashmirish feel or want to be integral part of India?" If answer is No then I guess there is no reason why we shouldn't use power. How they dare to throw stones on our military? and How stan dares to mutilate our soldier bodies? still we seat in AC rooms and type these useless comments.
        Reply
        1. P
          pforpashya
          May 12, 2017 at 12:26 pm
          You must be 12 year old and must inspired by readings of hi and Congress. But you are quite unaware like (Mr. hi) of religion. In my opinion there are only two people in the history of this country who made our people crippled. First the samrat Ashoka, when he opt for Buddism and trying to spread Buddism, The invading Muslims from north west literally slaughtered these people as if they are nothing. The second one is Mr. hi who keep finding ways to humiliate the Hindus. Let me recall what Mr. hi did and why Mr. Godse killed him. On what basis this country was separated in 1947. The Muslims spilled our Hindus blood to have their own country that is stan. So, today ideally there should not be any Muslim in our country as they I have already tear this country apart on the basis of Religion. Now question is why still there are Muslims in our country. For this we have to thank Mr. hi, who not only allow Muslims to live(those who wanted to s) in this country but also
          Reply
          1. A
            Amarchorge
            May 10, 2017 at 2:47 pm
            Shame of you
            Reply
            1. U
              uday
              May 10, 2017 at 10:18 am
              बुऱ्हाण वाणीच्या मृत्यूनंतर ... Who is this Burhan Wani - a Terrorist and the kashmiri people were and are with him . What do you feel our military should do ? Keep Mum ? लोकांच्या मनातील तेढ नष्ट करण्यासाठी सर्व जातीधर्माचे अस्तित्व असणारी आश्वासक व्यवस्था संपूर्ण भारताने काश्मीरमधील सामान्य नागरिक आणि तरुणांपुढे ठेवायला हवी. ... Who made the Kashmiri Pandits to vacate Kashmir ? Why don't you tell this to kashmiri muslims ? धार्मिक तेढ एकंदरीत जागतिक पातळीवर वाढली असताना.... Only due to Muslims and Muslims only,because just look into the history of muslims and you will come to know the truth. म्हणून दहशतवादी आणि नागरिक यांचे राजकीय विलगीकरण महत्त्वाचे. शेवटी जरी काश्मीरमध्ये राहात असले तरी तिथल्या प्रत्येकाला आपले मत आहे ज्याचा आपण संविधानप्रेमींनी आदर करायलाच हवा. .... Fully Agreed, but for that the law should be equal for w the country. No 370 for them. If you cancel 370, other people from rest of India will habitat Kashmir and this thing only Kashmiri Muslims do not want.
              Reply
              1. U
                Uddhav Dethe
                May 8, 2017 at 9:09 pm
                I can't stop myself from laughing at Loksattas editor and this teenage author. Loksattas standard is going down day by day because of such silly editor. His decision to choose such article for first prize shows his mental disability. An article written by reading 4 to 5 books doesn't make any sense. This ba rd writer have forgotten the massacre of Kashmiri Pundits. However we are living in a Democratic country and everyone like this Chu ya have the right to write anything he can.
                Reply
                1. R
                  Ramesh S
                  May 7, 2017 at 11:03 am
                  पुण्यातल्या पेठेत बसून काश्मीरविषयी अर्धवट माहितीतून लिहिलेला लेख लोकसत्ता प्रकाशित करते, याचेच मोठे कौतुक वाटते. काश्मीरमध्ये जवान अत्याचार करतात ? दिल्लीत प्रतिदिन बलात्कार करणारे जवान असतात का? पाकिस्तानी सैन्याने काश्मिरी मुसलमानांवर अत्याचार केले, तरीही ते पाकिस्तानी झेंडे घेवून का आहेत ? काश्मीरमध्ये सीमेजवळ भारतप्रेमी शिया आणि गुज्जर मुस्लिम राहतात, त्यांना पाकिस्तानी सुन्नी मुस्लीम मानतच नाहीत, हेही या लेखकाला माहिती नाही. हाती काम नसल्याने दगड घेतात, किती मोठी थाप ? महाराष्ट्रात काश्मीरच्या लोकसंख्येपेक्षा अधिक बेरोजगार युवक आहेत, त्यांनी हातात दगड घेतले का ? बरे नोकरी सेनेचे जवान देतात का ? राजकारण्यांवर दगड न फेकता सैन्यावर का ? मध्ये फुटीरतावाद्यांनी काश्मीरमधील शाळा जाळणे चालू केले, ते शिक्षणाच्या विकासासाठी का ? काश्मीर एवढेच राज्य नसून, जम्मू - काश्मीर आणि लडाख मिळून ते बनले आहे, इतरत्र या समस्या का नाहीत ? तेव्हा लिहा मात्र जबाबदारी ओळखून !
                  Reply
                  1. समीर देशमुख
                    May 7, 2017 at 8:07 am
                    अत्यंत फालतु सत्य परिस्थितीशी विपरीत आणि बिनडोक लेख. लेखक हा अभ्यासात अत्यंत कमजोर दिसतोय. पण फक्त मोदीवर व सैन्यावर टिका केल्याने अकलेने भिकारी असणाऱ्या, अग्रलेख वापस घेणाऱ्या संपादक महाशयांनी या अर्धवटरावच्या लेखाला पसंती दिली आहे असे दिसते. काश्मीर प्रश्न चिघळण्याची कारणे. नेहरू-शेख अब्दुल्ला यांचे संबंध. यामुळेच अदुरदर्शी नेहरू यांना शेख अब्दुल्ला चे खरे रूप ओळखता आले नाही. अ ी स्वप्नात रममाण राहणाऱ्या, स्वतःच्याच सैन्याच्या मुळावर बसून 'शांतीदुत' बनण्याची इच्छा असणाऱ्या कडून दुसरी काही अपेक्षा नाही. काश्मीर मध्ये असणारी मुस्लिम बहुसंख्यता. यामुळेच काश्मीर प्रश्न उगवलाय. ही जमात नेहमीच भारतविरोधी राहीली व ती काश्मीरमध्ये बहुसंख्य असल्याने तिथे अशांतता आहे. लष्कर व इतर सुरक्षादलांचे बांधलेले हात. यामुळे ते या इस्लामी दहशतवादींना ठेचू शकत नाहीत. खर तर इस्लामींना वठणीवर आणण्यासाठी यांना कठोरपणे ठेचावे लागेल. तेव्हाच हे लोक इज्जतीत राहतात हे त्रिकालाबाधित सत्य आहे. लेखक, संपादक यांच्यासारखे अर्धवटराव शेखुलर व 'उधार'मतवादी जे अतिरेकी मेल्यावर अशी बोंब ठोकतात.
                    Reply
                    1. U
                      Uddhav Dethe
                      May 7, 2017 at 12:08 am
                      Any can write such silly things on Kashmir. Because there's lot of books are available written on Kashmir written by prominent peoples. He is just writing the things that we are already know there is nothing new he is just a copy cat. I challenge this just go to Kashmir and see the plight of our soldiers , they are doing their duties for almost 18 to 20 hrs. no sleep, no rest, no proper food, continuous threat of terrorist attacks and stone pelting mob. how one can disrespect the sacrifices made by our soldiers? any hippocrate like you will never write with own knowledge.
                      Reply
                      1. D
                        dhananjay
                        May 6, 2017 at 8:59 pm
                        This useless article expected to be no one because Editor and writer are birds with same features both are Jack of all but Masters in none before writing on Kashmir see maps and strategic location
                        Reply
                        1. श्रीनिवास
                          May 6, 2017 at 7:27 pm
                          4 लेखकांची4 प्रकारची पुस्तके वाचून लेख लिहिला की अशे होते।लेखक नुकतेच मिसुरडे फुटलेला असल्याने त्याला परिस्थिति जाणीव नसावी।
                          Reply
                          1. Y
                            yogesh
                            May 6, 2017 at 6:11 pm
                            how much our kashmiris i e pandit and soldiers are killed.you hopless person getout of india.
                            Reply
                            1. H
                              Hemant Kadre
                              May 6, 2017 at 12:32 pm
                              लेखकाने काही मुद्यांना स्पर्श केलेला नाही १: मुस्लीम संख्या अधिक या आधारे काश्मीर जर पाकिस्थानात समाविष्ट व्हायला हवे होते असे लेखकाला वाटते तर भारतातील सर्व मुस्लीमांनी पाकीस्थानात जायला पाहिजे होते का? २:काश्मीरी अतिरेक्यांनी बळाचा वापर करून काश्मीर खोऱ्यातील हिंदू्ची हत्या केली व त्यांना काश्मीर खोऱ्यातुन विस्थापीत केले तो बळाचा वापर योग्य होता का? ३:पाकीस्थानातील बलुचिस्थान पाकने बळाचा वापर करून ताब्यात घेतला आहे तेव्हा पाकने बलुचिस्थानला स्वातंत्र्य द्यावे का? भारताने बलुची स्वातंत्र्यलढ्याला उघड पाठिंबा द्यावा का? ४: निजाम संस्थानात हिंदू बहुसंख्य असतांना निजामने वेगळे होण्याचा निर्णय घेतला होता तो योग्य होता का? ५: चीनने जो भारतीय भूभाग बळकावला आहे तो योग्य आहे का? ६: तिबेटला चीनने स्वातंत्र्य द्सावे का? तिबेट बळकाउन चीन काश्मीर अतिरेक्यांना पाठबळ देतो त्याबाबत लेखकाला काय वाटते?
                              Reply
                              1. P
                                pratapsingh Ingle
                                May 6, 2017 at 11:06 am
                                Kahi hi zal tari var yudha ladu naka karan te aaplya bhavandanna maru shakat nahi mhanun stani pablik che vichar samjun ghya aa bail muze mar ase tyanche vichar aahe . karan jina saheb jatanna don karod muslman sobat gheun gele hote tar aata suddha tyanna vatte ki sthan chi pablik donach karod asayla pahije mhanje sagde aanandat rahtil.
                                Reply
                                1. A
                                  ajayraj
                                  May 6, 2017 at 10:33 am
                                  काश्मीर प्रश्नी प्रथमतः तुम्ही म्हणत आहात त्याप्रमाने काश्मीर हा सलगता व मुस्लिम बहुसंख्यकता या आधारे त्यावर पाकिस्तानी हक्क आहे हे पुर्ण पने चुकीचे आहे कारण काश्मीर त्यावेळी एक स्वतंत्र संस्थान होते व त्यासंबंधी सर्व अधिकार हे संस्थानिकास प्राप्त होते व राहता प्रश्न जनतेचा तर स्थानिक सरकारला पाठिंबा दर्शवुन व भारतीय घटनेचा स्विकार करुन त्यांनी त्यांची बाजु दाखवुन दिली आहे . मुद्दा दुसरा ज्यात आपण भारतीय लष्करावर टिका केली आहे पन त्याआधी "लष्करावर तशी भूमिका घेनेची वेळ का येते ?" यावर विचार केलेला दिसत नाही.
                                  Reply
                                  1. Load More Comments