12 August 2020

News Flash

सदा सर्वदा स्टार्टअप : संचालक मंडळाचे महत्त्व

अभ्यासू आणि योग्य ओळखी असणारा संचालक मंडळावर असणे हे कंपनीच्या यशाच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचे असते. 

डॉ. अपूर्वा जोशी

कंपनी जरी एक माणूस सुरू करू शकत असला तरी  ती यशस्वी करायला एक चांगले संचालक मंडळ अस्तित्वात असणे आवश्यक असते. कंपनीच्या संचालक मंडळाचा वर्तमान आणि भविष्यातील अनेक धोरणांवर मोठा प्रभाव असतो. बा जगासाठी संचालक हे प्रतिनिधी असतात. अभ्यासू आणि योग्य ओळखी असणारा संचालक मंडळावर असणे हे कंपनीच्या यशाच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचे असते.

एका स्टार्टअपसाठी संचालक मंडळाचे खूप महत्त्व असते.  आवश्यक निधी उभारण्याची योग्य वेळ ओळखणे, निधी उभारणीच्या  दरम्यान एक वेळापत्रक सेट करण्यास मदत करणे,  संभाव्य भागीदार  मिळवण्यासाठी विद्यमान व्यावसायिक संबंधांचा फायदा करून घेणे, योग्य व्यावसायिक आणि गुंतवणूकदारांसोबत भेटींचे वेळापत्रक तयार करणे, संभाव्य एंजल इन्व्हेस्टर किंवा व्हेंचर कॅपिटलिस्ट यांच्या सोबत बोलणी  करणे, उत्सुक  गुंतवणूकदारांसाठी प्रभावी पिचेस तयार करण्यात मदत करणे, गुंतवणुकीसाठी पाठपुरावा करण्यासाठी सर्वसमाविष्ट धोरण तयार करणे, कंपनीच्या प्रगतीसाठी विद्यमान आणि संभाव्य दोन्ही गुंतवणूकदारांशी बोलणी करणे, कार्यकारी संचालक आणि इतर वरिष्ठ व्यवस्थापनासाठी वास्तववादी अपेक्षा निश्चित करणे अशा अनेक जबाबदाऱ्या कंपनीमध्ये रुजू होणारे गुंतवणूकदार पार पाडत असतात.

बोर्डरूममध्ये ‘निधी उभारणीचे कल्चर’ विकसित केल्याने वरील मुद्दे एकत्र आणून संस्थापकांना आणि व्यवस्थापनास शक्य तितक्या चांगल्या परिणामासह धोरण तयार करण्यास मदत होते.

एक वाटाघाटी युक्ती म्हणून बोर्ड पोझिशन

जर एखादा उद्यम भांडवलदार किंवा एंजल इन्व्हेस्टर भरीव प्रमाणात भांडवल देणार असतील तर त्यांना सहसा संचालक मंडळाचे प्रतिनिधित्व हवे असते. याची तीन कारणे आहेत: बोर्डरूममध्ये डोळे व कान असणे जेणे करून त्यांना सर्व महत्त्वपूर्ण निर्णयांची माहिती असावी, कंपनीच्या धोरण व दिशानिर्देश यावर थेट मतदानाचे हक्क मिळावेत,  बोर्ड व कंपनी व्यवस्थापनास सल्ले देणे; म्हणून बोर्डवर एखादी जागा फंड उभारणी दरम्यान बार्गेनिंग चिप म्हणून ऑफर केली जाऊ शकते आणि बोर्ड रूममधल्या प्रतिनिधित्वाला नेहमीच प्राधान्य दिले जाऊ शकते. कोणत्या प्रकारचे बोर्ड सीट गुंतवणूकदार घेतात, हा सहसा खुला चर्चेचा मुद्दा असतो. तथापि, बहुतेक चर्चा जेव्हा आपण अपेक्षा स्थापित करता तेव्हा होते आणि हा आपण आपल्या स्टार्टअपची कथा कशाप्रकारे पीच करत आहात, याचाच एक भाग आहे.

गुंतवणूकदारांसाठी खुले असलेले संचालक पदांचे प्रकार

कधी कधी कंपनीला बोर्डवर पूर्ण जागा ऑफर करणे श्रेयस्कर नसते, म्हणूनच बरेच पर्याय असतात. यापैकी काही ‘कायदेशीररीत्या’ भिन्न नाहीत, परंतु व्यवसाय मंडळांमध्ये त्यांचे वजन भिन्न आहे.

बोर्ड जागांच्या प्रकारांमध्ये या समाविष्ट आहेत:

*  कार्यकारी संचालक : एक बोर्ड सदस्य जो कार्यकारी असतो, म्हणजे कंपनीच्या संचालित होण्यामध्ये विशिष्ट ‘नोकरीच्या वर्णनासह’ त्यांची परिभाषित भूमिका असते.

*  नॉन—एक्झिक्युटिव्ह/ कार्यकारी नसलेला : संचालक, ज्याचे बोर्डरूममध्ये मतदान करण्याव्यतिरिक्त कोणतेही विशिष्ट नोकरीचे वर्णन किंवा जबाबदारी नसते.

*  नॉमिनी / नामनिर्देशित : ही अशी व्यक्ती आहे जी गुंतवणूकदाराचे प्रतिनिधित्व करते. ती तेथे गुंतवणूकदाराच्या हिताचे रक्षण करण्यासाठी आहे, कंपनीचे आरोग्य आवश्यक नाही. लेनदार किंवा अन्य भागधारक गटासाठी देखील नामनिर्देशित व्यक्तीची नेमणूक केली जाऊ  शकते.

*  स्वतंत्र संचालक : कंपनीशी थोडेसे किंवा वैयक्तिक कनेक्शन नसलेले कोणीतरी. आत आणि बाहेरील संचालकांना वेगळ्या प्रकारे पाहिले जाते, तेव्हा यांना बहुधा समान मतदानाचा हक्क असतो.

*  निरीक्षक : बोर्डाच्या मिनिटांचा आढावा घेण्याचा हक्क असणारे गुंतवणूकदार आणि मत न देता सभांनाही उपस्थित राहतात.

काही बोर्ड सदस्य निधी उभारणीसाठी प्रयत्न का अवरोधित करतात?

निधी उभारणी दरम्यान बोर्डरूममध्ये एक सामान्य अडथळा येतो तो म्हणजे बोर्ड सदस्यांचे भिन्न दृष्टिकोन, उद्दिष्टे आणि कामाच्या पद्धती. काही परिस्थितीत फंड उभारणीच्या प्रक्रियेसाठी बोर्ड सदस्य अपायकारक वर्तन करू शकतात. अशा कुठल्या कारणांमुळे हे अपायकारक वर्तन के ले जाऊ शकते हे समजून घेऊ..

*  विशिष्ट बोर्ड सदस्य एकतर विद्यमान गुंतवणूकदारांचे प्रतिनिधित्व करतात किंवा त्यांचे स्वत:चे निर्गमन धोरण अनुसरण करीत असतात.  उदाहरणार्थ, काहींना अधिग्रहण (टेकओव्हर) स्वीकारण्याची इच्छा असू शकते तर काही अशा प्रकारच्या कारवाईस प्रतिकार करतात.

*  बोर्डातल्या सदस्यांना कंपनीतला त्यांचा स्टेक / भाग कमी न करता तेवढाच ठेवायची इच्छा असू शकते आणि म्हणूनच भविष्यात होणाऱ्या गुंतवणुकीच्या फेऱ्यांचा असे सदस्य प्रतिकार करू शकतात. दुसरे कारण असे असू शकते की संभाव्य गुंतवणूकदाराने दिलेल्या अटी एखाद्या बोर्ड सदस्यास पटल्या नाहीत.

*  असे होऊ शकते की बोर्डाचे सदस्य व्यवसाय करण्याच्या पद्धतीशी असहमत असतात आणि काही अर्थपूर्ण मार्गाने व्यवसाय बदलू इच्छित असलेल्या कोणत्याही गुंतवणूकदारास अडवतात.

*  अखेरीस, काही बोर्ड सदस्य प्रतिबंधात्मक धोरण ठेवू शकतात कारण त्यांना गुंतवणूकदाराच्या प्रतिष्ठा / मागील अनुभवावर विश्वास नसतो .

जेव्हा बोर्डाच्या सदस्यांचे वेगवेगळे हेतू असतात तेव्हा निधी उभारताना काय होते?

जेव्हा बोर्डाच्या सदस्यांचे मत भिन्न असते तेव्हा हे सामंजस्यपूर्णपणे किंवा वैमनस्यपूर्णतेने निकाली काढले जाऊ शकते. यामध्ये बहुतेकदा संचालकांना विरोधी बाजूच्या हानीसाठी, स्वत:चा अजेंडा पुढे नेण्यासाठी बोर्डसीट असलेल्या इतर लोकांचा पाठिंबा मिळविणे समाविष्ट असते. हे भयंकर वाटते, परंतु प्रत्यक्षात हे बोर्डरूम प्रक्रियेचा एक भाग आहे. दुसऱ्या शब्दांत मांडायचे झाले तर या प्रक्रियेमध्ये लोकशाही पैलू आहे जिथे मोठय़ा

संख्येने जागा, जास्त अधिकार हातात येतात, तिथेच निधी उभारणीदरम्यान धोरणं ठरवली जाऊ शकतात.

म्हणूनच जर बोर्डरूम धोरणांवर नियंत्रण ठेवायचे असेल तर प्रत्येक गुंतवणूकदारावर किती प्रभाव टाकला जात आहे याची जाणीव स्टार्टअप संस्थापकांना असणे आवश्यक आहे.

viva@expressindia.com

लोकसत्ता आता टेलीग्रामवर आहे. आमचं चॅनेल (@Loksatta) जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा आणि ताज्या व महत्त्वाच्या बातम्या मिळवा.

First Published on July 3, 2020 4:40 am

Web Title: the importance of the company board of directors zws 70
Next Stories
1 कळी फुलते पण…
2 गोष्ट छोटी डोंगराएवढी..
3 क्षितिजावरचे वारे : प्रगती आणि जन्मठेप
Just Now!
X