कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रातील दिग्गजांपैकी एक असे ज्युडेया पर्ल हे इस्रायली- अमेरिकी संगणक शास्त्रज्ञ आणि तत्त्वज्ञ आहेत. ते कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठी संभाव्य दृष्टिकोन (प्रोबॅबिलिस्टिक अ‍ॅप्रोच) आणि बायेसियन नेटवर्कच्या विकासासाठी प्रसिद्ध आहेत.

ज्युडेया पर्ल यांचा जन्म तेलअवीव – सध्याचे इस्रायल येथे ४ सप्टेंबर १९३६ रोजी झाला. त्यांनी इलेक्ट्रिकल अभियांत्रिकी विषयात बी.एस. पदवी आणि अमेरिकेतून एम.एस.पदवी प्राप्त केली. त्यांनी १९६५ साली रटगर्स विद्यापीठातून भौतिकशास्त्रातील एम.एस.पदवी मिळविली. इलेक्ट्रिकल अभियांत्रिकीमध्ये पीएच.डी. पदवी प्राप्त केली. 

Permanent Heat Waves in Indian Ocean, Threatening Marine Ecosystems, Marine Ecosystems, Coastal Communities,
हिंदी महासागराबाबत शास्त्रज्ञांचे नवे संशोधन… काय आहे इशारा?
Loksatta kutuhal Geoffrey Hinton a pioneer of artificial intelligence
कुतूहल: कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे प्रणेते जेफ्री हिंटन
scientists to make healthier white bread
विश्लेषण: व्हाइट ब्रेडही चक्क पौष्टिक होणार? ब्रिटनमधील संशोधकांचा अनोखा निर्धार!
Artificial General Intelligence (AGI)
AI आणि AGI मध्ये काय आहे फरक? लोकांना या नव्या तंत्रज्ञानाची भीती का वाटते?
article about indian psychoanalyst sudhir kakar
व्यक्तिवेध : सुधीर कक्कर
generative artificial intelligence marathi news
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या भविष्यात डोकावताना…
Radio images of the Sun obtained by scientists pune news
शास्त्रज्ञांनी मिळवली सूर्याच्या रेडिओ प्रतिमा
Naima Khatoon, Vice-Chancellor,
शंभर वर्षं… आणि नईमा खातून यांची कुलगुरूपदी निवड

सध्याच्या काळातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा पाया रचण्याचे श्रेय पर्ल यांना जाते. त्यांनी सुपर कंडक्टिव्ह पॅरामेट्रिक अ‍ॅम्प्लिफायर्स आणि स्टोअरेज उपकरणे, प्रगत स्मृतिप्रणाली, तसेच संभाव्य (प्रेडिक्टिव्ह) कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांवर काम केले आहे. त्या कामामुळे संगणकप्रणाली, अनिश्चिततेचा संदर्भ ठेवून त्यावर प्रक्रिया करू शकतात आणि कारणांचा संबंध परिणामांशी (कॉझल एआय) जोडू शकतात. अनुभवजन्य विज्ञानातील कारणात्मक मॉडेलिंगचे गणित करणारे ते पहिले शास्त्रज्ञ आहेत. त्यांचे कार्य उच्चस्तरीय संज्ञानात्मक प्रारूप म्हणूनही प्रसिद्ध आहे.

अलीकडच्या काळातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा पाया ज्युडेया पर्ल यांच्या महत्त्वाच्या यशस्वी कामावर बांधला गेला आहे, ज्यामुळे ड्रायव्हररहित कार आणि आवाज ओळखण्याचे (व्हॉइस रेकग्निशन) सॉफ्टवेअर यांसारख्या कृत्रिम  बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाचा मार्ग मोकळा झाला आहे. ज्युडेया पर्ल हे जर्नल ऑफ कॉझल इन्फरन्सच्या संस्थापक संपादकांपैकी एक आहेत. ते अनेक पुस्तकांचे लेखक आहेत. त्यांनी सामान्य लोकांना समजेल अशा प्रकारे लिहिलेले ‘द बुक ऑफ व्हाय’ हे कार्यकारणभावावरील पुस्तक प्रसिद्ध आहे.  

ज्युडेया पर्ल यांच्या संगणक विज्ञानातील उल्लेखनीय योगदानामुळे अनेक विद्यापीठांनी मानद डॉक्टरेट ही पदवी देऊन त्यांचा सन्मान केला आहे. संशोधनातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी निरनिराळय़ा संस्थांचे पुरस्कारही त्यांना प्राप्त झाले आहेत. ‘संभाव्यता आणि कारणात्मक तर्कासाठी कॅलक्युलसच्या विकासाद्वारे कृत्रिम बुद्धिमत्तेतील मूलभूत योगदान ‘यासाठी २०११साली ‘सोसिएशन फॉर कॉम्प्युटिंग मशिनरी’ यांनी ज्युडेया पर्ल यांना ‘टय़ुरिंग अ‍ॅवॉर्ड’ने सन्मानित केले आहे. टय़ुरिंग अ‍ॅवॉर्ड हे संगणक क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिकासम मानले जाते.

पर्ल सध्या संगणकशास्त्र आणि संख्याशास्त्र या विषयांचे प्राध्यापक आहेत. तसेच कॅलिफोर्निया विद्यापीठ लॉसएंजेलिस येथील संज्ञानात्मक प्रणाली प्रयोगशाळेचे संचालक म्हणून वयाच्या ८८व्या वर्षीही कार्यरत आहेत.

डॉ. सुनंदा ज. करंदीकर, मराठी विज्ञान परिषद