scorecardresearch

Premium

कोकणात घरासमोर असलेल्या अंगणाला खळा का म्हणतात? शेतीकरता त्याचा कसा वापर व्हायचा?

कोकणात घराबाहेर असलेल्या अगंणाला खळा म्हणतात. हा खळा म्हणजे कोकणातील घरांचं वैभव. परंतु, कालौघात या खळ्याची रचना, संकल्पना, मांडणी आणि उपयोग यात बदल होत गेला.

Kokan khala
खळ्याला कोकणातील घरांचं वैभव म्हटलं जातं (फोटो – लोकसत्ता ग्राफिक्स टीम)

आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर ठाकरे गटाचे युवा आमदार आदित्य ठाकरे कोकण दौऱ्यावर होते. येथे त्यांनी खळा बैठक बोलावून एका नव्या संकल्पनेला सुरुवात केली. कोकणात घराबाहेर असलेल्या अगंणाला खळा म्हणतात. हा खळा म्हणजे कोकणातील घरांचं वैभव. परंतु, कालौघात या खळ्याची रचना, संकल्पना, मांडणी आणि उपयोग यात बदल होत गेला. खळा म्हणजे काय? त्याचा उपयोग काय? शेतीसाठी या खळ्याचा कसा वापर केला जायचा याविषयी आपण जाणून घेऊयात.

ज्या ठिकाणी शेती आहे, त्या प्रत्येक ठिकाणी तुम्हाला खळा अवश्य दिसेल. केवळ कोकणातच नव्हे तर महाराष्ट्रातील इतर अनेक ग्रामीण भागात आणि शेतीबहुल गावातील घरांसमोर खळा पाहायला मिळतो. काही ठिकाणी खळे शेतात तर काही ठिकाणी घराबाहेर असलेल्या अगंणात असतात. कोकणात खळा घराचा अविभाज्य भाग असला तरी त्याचा वापर मळणीयंत्र म्हणून केला जात असे. शेतातील पिकांपासून धान्याची रास करण्याकरता खळे केले जात असत. कधी हे खळे शेतात असत तर कधी घरासमोर केले जात.

Are rice bread potato pasta and cookies pushing up your triglycerides Find out the blood sugar connection
तुमचा रोजचाच आहार देतोय मधुमेह, हृदयविकाराला आमंत्रण; तुम्हीही तांदूळ, बटाटा, पास्ता, ब्रेड व कुकीज खाताय का?
Stomach Gas
पोटात गॅस वाढवतात ‘हे’ ४ पदार्थ; पण ‘हा’ उपाय केल्यास मिळू शकतो झटक्यात आराम
amla-honey-black pepper
आवळा-मध-काळी मिरी खरंच रोगप्रतिकार शक्ती वाढवते का?; सद्गुरुंनी सुचवलेल्या उपायांबाबत तज्ज्ञ काय सांगतात…
What Is Kelvan Why Kelvan Is Done Before Maharashtrian Wedding Why Bride Groom Are Called For Mejwani Kelvan Ideas 2024
केळवण म्हणजे काय? लग्नाआधी केल्या जाणाऱ्या ‘या’ रीतीचा खरा अर्थ काय, ज्ञानेश्वरांची ओवी सांगते..

धान्य मळणी आणि उफणनींसाठी आता यंत्रे आली आहेत. परंतु, पूर्वी शेतात किंवा घरासमोर गोल आकारात खळे तयार केले जात असे. हे खळे शेणामातीने सारवून घेतले जात असे. शेणामातीने सारवलेल्या खळ्यावर धान्य मळणी केली जात असे.

पिकांची कणसे या खळ्यात गोलाकार पसरवली जातात. खळाच्या मध्यभागी लाकूड रोवला जायचा. या लाकडाच्या अवतीभोवती बैल बांधले जायचे. बैलांनी धान्यात तोंड घालू नये म्हणून त्यांच्या तोंडाला मुसक्या बांधल्या जात असत. बैलांना लाकडाभोवती बांधल्यावर ते खळ्यातील कणसावर गोलाकार फिरत. बैल कणसावर फिरू लागल्यानंतर दाणे वेगळे होत.

कोकणात प्रामुख्याने तांदळाचं उत्पादन केलं जातं. भाताची कापणी झाल्यानंतर वाळलेल्या पेंढ्या खळ्यात आणून ठेवल्या जात असत. या भातांची येथेच झोडपणी होत असे. यामुळे भाताच्या ओबींतून साळी मोकळ्या होऊन त्यापासून तांदूळ केला जात असे. परंतु, यासाठीही आता यंत्र आल्याने ही पद्धतही बंद झाली आहे.

खळे झाले दुर्मिळ

पूर्वी शेतीत कष्टाची कामे अधिक होती. मानवी आणि प्राण्यांची अधिक मेहनत असायची. आता शेतीच्या अनेक कामांमध्ये यांत्रिकीकरण आल्याने प्राण्यांचा वापर कमी केला जातो. आता मळणी प्रक्रियेतही यंत्राचा वापर केला जात असल्याने खळ्यांचा वापर कमी झाला आहे. परिणामी खळे आता घरासमोरील अंगण झाले आहेत. कोकणातील प्रत्येक घरासमोर खळा असतोच, फरक इतकाच की आता शेणामातीने सारवलेले खळे दिसत नाही.

Latest Comment
View All Comments
Post Comment

मराठीतील सर्व FYI बातम्या वाचा. मराठी ताज्या बातम्या (Latest Marathi News) वाचण्यासाठी डाउनलोड करा लोकसत्ताचं Marathi News App.

Web Title: Why is the courtyard in front of the house called khala in konkan how was it used for agriculture sgk

First published on: 29-11-2023 at 23:13 IST

संबंधित बातम्या

तुम्ही या बातम्या वाचल्या आहेत का? ×