Budget 2018 – अर्थसंकल्पात काय होऊ शकतं नी काय व्हायला हवं

जानेवारी ते डिसेंबर असे आर्थिक वर्ष होऊ शकते

Budget 2018 , 80 C investment , 80 C investment limit may raise to Rs 2 lakh a year , Loksatta, loksatta news, Marathi, Marathi news
Budget 2018 may raise Section 80 C investment limit : सध्या प्राप्तीकर खात्याच्या ८० सी कलमातंर्गत प्रॉव्हिडंट फंड, राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र, दीर्घ मुदतीच्या मुदत ठेवी, गृह कर्जावरील मुद्दल रक्कमेची परतफेड, मुलांच्या शिक्षणाची फी, सार्वजनिक प्रोव्हिडंट फंड, विम्याचे हप्ते आणि निवडक म्युच्युअल फंडांतील १,५०,००० लाखांपर्यंतच्या गुंतवणुकीवर कर आकारला जात नाही.

– चन्द्रशेखर टिळक

सर्वसाधारणपणे अशा स्वरूपाच्या लेखाचे शीर्षक ” अर्थसंकल्पाकडून अपेक्षा ” असे असते . निदान तशी पद्धत आहे . पण मला स्वतःला ते तितकेसे मान्य नाही. कारण ” अपेक्षा ” या शब्दाला अनेक अर्थ आहेत . आणि ते तसे असू शकतात . आपल्याला अर्थसंकल्पातून काय हवे आहे हा जसा त्याचा एक अर्थ आहे , तसा आणि तितकाच त्या त्या परिस्थितीत राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेला काय हवे आहे किंवा हवे असेल असाही त्याचा अर्थ असतो . अर्थातच जे हवे आहे , मग ते कोणालाही हवे असू देत , त्या त्या वेळी राष्ट्रीय अर्थव्यवस्था काय देऊ शकते याचाही विचार करावा लागतो . त्यामुळे ” काय हवे आहे ” असा विचार करत असतानाच ” काय होऊ शकते ” असाही ” अपेक्षा ” या शब्दाचा एक अर्थ असतो . किमान असू शकतो .

या सगळ्यांपेक्षा एक वेगळी छटा असते . ती म्हणजे बोलूनचालून अर्थसंकल्प हे आर्थिक राजकारण तरी असते किंवा राजकीय अर्थकारण तरी असते . तसे हे सार्वकालिक आणि सार्वजनिकरीत्या सत्य आहे . त्यातही अलीकडच्या काळातील विविध घटना लक्षात घेतल्या तर ही छटा येत्या अर्थसंकल्पात जास्तच गडद झाल्याचे अनुभवास आले तर आश्चर्य वाटायला नको .

या लेखाच्या शीर्षकात ” अपेक्षा ” हा शब्द जाणीवपूर्वक टाळण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे आपल्याला काय हवे आहे याला कधीच काहीच किंमत नसते . कारण आपण कधीही कोणीही तेवढे मोठे नसतो . राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेला वार्षिक अर्थसंकल्पाकदून काय हवे आहे याचा विचार नेहमीच राज्यकर्त्यांच्या राजकिय वेलापत्रकांच्या सोयीनुसार च केला जातो .

मोदी सरकारने कठोर आणि धाडसी निर्णय घेतले नाहीत असे जरासुद्धा नाही . पण यातले बहुतांश निर्णय हे केंद्रीय अर्थसंकल्पाचा भाग नव्हते हे विसरता येत नाही . हा पायंडा यंदा बदलेल का ? घोडामैदान जवळच आहे .

त्यामुळे हे लेखन म्हणजे काय होऊ शकते आणि काय व्हायला हवे याचा एकत्र विचार करण्याचा प्रयत्न आहे .

असा विचार करत असताना वाटणारी पहिली गोष्ट म्हणजे १ जानेवारी २०१९ पासून आपल्या देशाच्या आर्थिक वर्षात होऊ शकणारा बदल . सध्याच्य एप्रिल ते मार्च अशा आर्थिक वर्षाएवजी जानेवारी ते डिसेंबर असे आर्थिक वर्ष होऊ शकते . १ जुलै २०१७ पासून GST आपल्या देशात सुरू करणे ही त्याची सूचक सुरवात असू शकते . असे खरोखरच झाल्यास केंद्र सरकारला दोन तऱ्हेने फायदा होऊ शकतो . पहिला फायदा म्हणजे १ फेब्रुवरी २०१८ रोजी सादर होणारा अर्थसंसकल्प हा मोदी सरकारचा या कालखंडातला शेवटचा अर्थसंकल्प ठरणार नाही . लोकसभेच्या पुढच्या निवडणुका एप्रिल २०१९ मधे होणार हे लक्षात घेत सप्टेम्बर – ऑक्टोबर २०१८ मधे अजून एक पूर्ण अर्थसंकल्प सादर करण्याची अजून एक संधी मिळेल . यातून होणारा दुसरा फायदा हा GST बाबत केंद्र सरकारने राज्य सरकाराना द्यायच्या नुकसान- भरपाईशी संबंधित आहे . याबाबतचा शब्द – प्रयोग ” केंद्र सरकार राज्य – सरकाराना पहिली ५ वर्ष नुकसान – भरपाई देईल ” अशा आहे . आता हे ” आर्थिक ” वर्ष की ” कॅलेन्डर ” वर्ष याचा स्पष्ट उल्लेख नाही .त्यामुळे असे आर्थिक वर्ष बदलल्यास मधल्या एका वर्षाचा कालावधी १२ महिन्याऐवजी ९ महिन्यांचाच होईल आणि ते केंद्र सरकारच्या पथ्थ्यावरच पडणारे होईल .यात अनैतिक किंवा बेकायदेशीर काहीच नाही . ” नव्या मनूचा नवा ….” !!!!

येत्या अर्थसंकल्पातही DTC किंवा Direct Tax Code म्हणजेच प्रत्यक्ष कर संहिता याबाबत भरीव , ठाशीव असे काही होईल असाच अनेकांचा अंदाज आहे . मी स्वतः एक पगारदार माणूस असल्यामुळे ते तसे खरोखरंच झाल्यास मला मनापासून आनंदच होईल . पण म्हणतात ना ” मन चिंति ते वैरी ना चिंती ” ! केंद्र सरकार काही तसेही आपले वैरी नाही .पण तरीही येत्या अर्थसंकल्पात याबाबत सर्वकंश असे काही होण्याची शक्यता मला तरी वाटत नाही . एखाद -“दुसरा फायदा मिळणार नाही असे नाही .पण याबाबतच्या मोठ्या आणि महत्वपूर्ण घोषणा पुढच्या लोकसभेच्या निवडणुकांच्या तोंडावर सप्टेम्बर – ऑक्टोबर २०१८ मधे सादर होऊ शकणाऱ्या अर्थसंकल्पासाठी राखून ठेवल्या जातील असे मला जास्त वाटते . येत्या अर्थसंकल्पात या गोष्टी तत्वतः मान्य केल्या जातील आणि याबाबत सरकारने नेमलेल्या कमिशन चा अहवाल मार्च – एप्रिल २०१८ मधे प्राप्त झाल्यावर त्याबाबत तरतूदी केल्या जातील असे या अर्थसंकल्पात सांगितले जाईल असा माझा कयास आहे .( गेल्या काही काळात आपल्याला ” तत्वतः ” , ” सरसकट ” , ” निकषांवर आधारीत ” , ” सध्या अभ्यास सुरू ” अशा शब्द – समूहांची किती सवय झाली आहे ना ! ! आता तर काय त्यांचा मौसम च सुरू होईल .)

अर्थातच आदरणीय पंतप्रधानांनी जर काही धाडसी केले तर हवंच आहे की ! !

पण जर याबाबत येत्या अर्थसंकल्पातच खरोखरंच काही सवलती मिळाल्या तर केंद्रीय अर्थमंत्री लगेचच त्यावर काही अधिभार लावणार नाहीत ना असाही विचार करावा लागेल . कारण २०१४ पासूनचा आपला अर्थसंकल्पीय इतिहास बघता ही शक्यता नाकारता येत नाही .

अशावेळी अजून काही महिने GST ला स्थिरस्थावर होऊ देऊन त्यापासूनच्या मासिक उत्पनाचा नेमका अंदाज घेत मग याबाबत घोषणा करणे वित्तीय तूटिच्या निकषांवर उतरणारे आहे .

येत्या अर्थसंकल्पात बचत आणि गुंतवणुकिला चालना देण्यासाठी काय केले जाते हेही बघण्याजोगे असेल .आपल्या शेअरबाजाराचे निर्देशांक सर्वोच्च विक्रमी पातळीवर सध्या आहेत हे जसे आणि जितके खरे आहे ; तसे आणि तितकेच आपल्या देशांतील बचत योजनांचे व्याजदर दिवसेंदिवस कमी होत आहेत हेही खरे आहे . आपल्या देशाच्या एकूण लोकसंख्येच्या जेमतेम तीन – साडेतीन टक्के लोक आयकर भरतात हे जसे आणि जितके खरे आहे तसेच आणि तितकेच हेही खरे आहे की जेमतेम चार – साडेचार टक्केच लोक थेट शेअर – बाजारात गुंतवणूक करतात . हे संतुलन साधताना Bank Capitalisation Bonds chaa चा कसा विचार केला जाईल ?

हा लेख पूर्ण करत असताना सहज एक विचार मनात आला की हा विषय आता मांडणे हे जरा गंमतिचे आहे . कारण गेल्यावर्षीपासून आपला केंद्रीय अर्थसंकल्प १ फेब्रुवारीला सादर होतो . त्यामुळे अशी चर्चा ही साधारणपणे मकरसंक्रांतीच्या आगेमागे होते . मकरसंक्रांतीच्या सणाला गुजराथमधे पतंग उडवण्याची पद्धत आहे हे सर्वश्रुतच आहे ; पण तिथेही ” तिळगुळ घ्या , गोड बोला ” ची पद्धत असल्याचे काही ऐकिवात नाही . पंतप्रधान मा. श्री . नरेंद्र मोदी आणि केंद्रीय अर्थमंत्री मा . श्री . अरुण जेटली हे दोघेही असे ना तसे गुजराथशी संबंधित असल्याने हे मनात आले इतकेच ! !

बाकी अर्थंसंकल्पात आणि नावात काय आहे हे दोन्ही विषय चर्चा करण्याचे नसून अनुभवायचे विषय आहेत .

Loksatta Telegram लोकसत्ता आता टेलीग्रामवर आहे. आमचं चॅनेल (@Loksatta) जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा आणि ताज्या व महत्त्वाच्या बातम्या मिळवा.

मराठीतील सर्व अर्थसंकल्प २०१८ बातम्या वाचा. मराठी ताज्या बातम्या (Latest Marathi News) वाचण्यासाठी डाउनलोड करा लोकसत्ताचं Marathi News App. ताज्या बातम्या (latest News) फेसबुक , ट्विटरवरही वाचता येतील.

Web Title: What is expectd from budget and what may happen

ताज्या बातम्या